Ramzan Kadyrov werd dit weekend met maar liefst 99,85 procent van de stemmen herkozen tot leider van de Russische autonome deelrepubliek Tsjetsjenië. Dit grote machtsvertoon neemt de kwetsbaarheden van zijn bewind niet weg. Intussen claimt hij zelf al vijf procent van de Tsjetsjeense bevolking naar het front in Oekraïne te hebben gestuurd.

Ramzan Kadyrov opent een halal fastfoodrestaurant in Grozny. Het PR-optreden rond de opening moest vlak voor de verkiezingen laten zien dat de leider nog vitaal is. Foto: Manimagia / Telegram

Het was een feestelijke week voor Ramzan Kadyrov. Eerst opende hij in Grozny een halalvariant van Vkoesno & totsjka, de Russische opvolger van McDonald's, en zondag werd hij met een recorduitslag van 99,85 procent herkozen als leider van de Tsjetsjeense autonome republiek, onderdeel van Rusland. Maar achter de schermen in Moskou wordt al serieus nagedacht over het tijdperk na Kadyrov.

Normaal gesproken laat de leider van de overwegend islamitische republiek zich graag voorstaan op macht en praal: in camouflagekleding tussen zijn manschappen, flankerend bij raspaarden en peperdure bolides, met de glazen skyline van Grozny als decor. Vorige week dinsdag trad hij echter aan in een fastfoodrestaurant, geflankeerd door twee zonen en een dochter.

In een winkelcentrum in de Tsjetsjeense hoofdstad Grozny opende hij de grootste vestiging van Vkoesno & totsjka, de keten die in Rusland alle 825 McDonald’s-restaurants overnam na het vertrek van dat bedrijf uit Rusland in 2022. Als eerste gast bestelde hij een 'Grozny Combo': een Big Hit-burger, friet en een koud drankje. Alles op de kaart is strikt halal, benadrukte hij op Telegram. ‘Ik ben ervan overtuigd dat dit voor onze inwoners principiële zaken zijn.’ 

Gaza

Volgens het onafhankelijke Russische medium Caucasian Knot past het optreden naadloos in de verkiezingscampagne die toen nog liep: in Tsjetsjenië werd afgelopen weekend behalve voor de Russische Staatsdoema ook gestemd voor een nieuwe regionale leider. In aanloop naar het verkiezingsweekend voerde Kadyrov het aantal publieke optredens op. Op 6 september meldde hij dat hij 430 schoolpakketten naar kinderen in Gaza had laten sturen, een poging om zichzelf op te werpen als beschermheer van de moslimwereld.

Gezien de verkiezingsuitslag had hij die moeite niet hoeven doen. In 2021 behaalde Kadyrov al 99,7 procent van de stemmen, goed voor een vermelding in Interrecord. Zondag deed hij daar nog een schepje bovenop: 99,85 procent, aldus de Russische kiescommissie. 

Zijn twee opponenten, Ismail Denilchanov (Rechtvaardig Rusland) en Chalid Nakajev (Communistische Partij), kregen elk 0,05 procent. Met zulke figuranten als tegenstander, het ontbreken van onafhankelijk toezicht en een volgens Reporters Without Borders 'vrijwel volledig uitgeroeide vrije pers' was de stembusgang een loutere formaliteit.

De monsterzege van Kadyrov tekende zich zondagavond al snel af: met pas 2,4 procent van de stemmen geteld stond hij al op ruim 97 procent. Screenshot: Karelski Balzam / Telegram

Tsjetsjenen aan het front

Toch kan ook Kadyrov niet geheel zonder een zweem van volkssteun, stelt Chodorkovski Live, het YouTube-kanaal van de verbannen Russische oppositieleider Michail Chodorkovski. Ten eerste wordt Kadyrov al jaren achtervolgd door geruchten over een kwakkelende gezondheid. In 2023 meldden diverse media zelfs dat hij na een ziekenhuisopname in Moskou zou zijn overleden. ‘Nu is Kadyrov een nieuwe “speciale operatie” gestart om zijn imago te redden’, analyseert het kanaal cynisch. ‘Als er tenminste nog iets te redden valt. Hij wil koste wat het kost laten zien dat hij nog monter en vrolijk is.’

Ten tweede groeit in Tsjetsjenië de wrevel over het gemak waarmee Kadyrov soldaten aan het Kremlin toezegt voor de strijd in Oekraïne. Naar eigen zeggen stuurde hij sinds de grootschalige invasie al zo’n 76.000 strijders naar het front, een gigantisch aantal op een bevolking van slechts 1,5 miljoen Tsjetsjenen (5 procent). Niet iedereen gaat vrijwillig, meldt oppositiebeweging NIYSO: mannen worden van straat geplukt of onder zware druk gezet om te tekenen, en complete families worden als collectieve straf naar het front gestuurd als een familielid 'dwaalt'. De in Rusland verboden mensenrechtenorganisatie Memorial meldde in 2024 al vergelijkbare praktijken.

Zijn religieuze imago zet Kadyrov daarom strategisch in. Zijn steunbetuigingen aan Palestina slaan aan, ziet Roeslan Koetajev, een Tsjetsjeense activist in ballingschap die door Moskou als 'buitenlands agent' is gebrandmerkt. ‘De onvrede over de autoriteiten en de oorlog is absoluut niet verdwenen, en daar veranderen deze verkiezingen niets aan. Maar de steun voor Palestina valt goed in de smaak.’

Ten derde stoelt Kadyrovs positie op de erfenis van zijn vader. Achmat Kadyrov vocht in de Eerste Tsjetsjeense Oorlog (jaren negentig) nog aan de kant van de separatisten, maar liep in de Tweede Oorlog over naar Moskou en leidde daarna de Tsjetsjeense republiek tot hij op 9 mei 2004 omkwam bij een bomaanslag in een stadion in Grozny. Zoon Ramzan, toen 27 jaar en wettelijk te jong om te regeren, zette de strijd tegen de separatisten voort als hoofd van zijn vaders veiligheidsdienst. Nadat hij de opstandelingen in 2007 grotendeels had gekneveld, schoof de Russische president Vladimir Poetin hem door naar de hoogste post.

Verstandshuwelijk

Sinds die tijd is er sprake van een strikt verstandshuwelijk. Poetin zet in op Kadyrov, die volgens politicoloog Roeslan Ajsin ‘feitelijk zijn persoonlijke project’ is. Zolang de rust gehandhaafd blijft, ziet Moskou geen reden om in te grijpen, zeker niet midden in de slepende oorlog tegen Oekraïne.

Maar hoe lang houdt deze constructie nog stand? Volgens het Amerikaanse tijdschrift Foreign Policy houdt ook het Kremlin er ernstig rekening mee dat Kadyrov ongeneeslijk ziek is. Dat roept de acute vraag op wie hem moet opvolgen. Zijn zoon Adam is 18 jaar, te jong om de troon over te nemen. Formeel zou Moskou hem als boegbeeld kunnen installeren, maar het autocratische bewind dat zijn vader in 22 jaar opbouwde vraagt om een ijzeren greep. Adam, die net als zijn vader graag pronkt met wapens en snelle auto's, wordt daar veel te zwak voor geacht.

Het Kremlin financiert zo'n 92 procent van de Tsjetsjeense begroting, geld dat voor een groot deel vloeit naar Kadyrovs eigen veiligheidstroepen (zo'n 33.000 man). Bij een opvolgingsstrijd vormen juist deze geprivatiseerde eenheden een grote risicofactor. 

In Moskou rekent vrijwel niemand op een geruisloze machtsoverdracht; na de dood van zijn vader Achmat had Kadyrov immers jaren nodig om zijn rivalen te onderwerpen. Analisten in Moskou werken daarom uit voorzorg achter de schermen aan scenario's voor de dag dat Kadyrov wegvalt, aldus FP.

Kadyrov lijkt zelf ook het zekere voor het onzekere te nemen. Ondanks hun gebrek aan ervaring installeert hij zijn kinderen op sleutelposities. Zelf zoekt hij een veilige haven: hij investeerde fors in vastgoed in de Verenigde Arabische Emiraten en riep zijn clanleden op hetzelfde te doen.