Slepende onmin tussen de Oekraïense legerleiding en het ministerie van Defensie heeft geleid tot een politieke crisis in Kyiv, waarbij ook president Volodymyr Zelensky betrokken is geraakt omdat hij zich onder druk gedwongen voelde partij te kiezen voor de militaire top en zodoende tegen de burgerlijke minister die hij zelf nog maar een halfjaar geleden naar voren had geschoven.

Demonstranten in Kyiv op 16 juli 2026, met op het kartonnen bord op de voorgrond: 'Breng Fedorov terug!'. Foto: Roman Pilipey / ANP / AFP

Het plotselinge ontslag van minister Mychailo Fedorov van Defensie, die in korte tijd furore had gemaakt als resoluut hervormer van het militaire apparaat maar ook in conflict was geraakt met opperbevelhebber Oleksandr Syrsky, is niet alleen op onbegrip gestuit in het parlement maar heeft eveneens geleid tot protest binnen de top van de krijgsmacht en spontane demonstraties in verschillende steden. Twee hoge militairen – infanteriecommandant Mychailo Drapaty en Pavlo Jelizarov, plaatsvervangend commandant van de dronestrijdmacht – hebben openlijk partij gekozen voor Fedorov. Volgens de krant The Kyiv Independent loopt Oekraïne, door het besluit van Zelensky om partij de kiezen voor de oude legerleiding, het risico de oorlog te gaan verliezen juist nu dankij Fedorov het tij ten goede leek te zijn gekeerd.

Ook de publieke opinie heeft zich gemengd in het conflict. Opgeroepen via sociale media gingen burgers behalve in Kyiv ook in Charkiv, Dnipro, Lviv, Odesa, Zjitomir, Loetsk, Zaporizja en andere steden de straat op om met leuzen en kartonnen spandoeken hun steun aan de de jonge Fedorov te betuigen. Dat burgerprotest roept herinneringen op aan de maatschappelijke onrust die ontstond toen Zelensky in juli 2025 het anticorruptiebureau NABOe via een hervorming op een zijspoor wilde zetten. De betogingen tegen dat voornemen waren een jaar geleden succesvol. Die protesten illustreerden dat zelfs in oorlogstijd de civil society in Oekraïne sterk is gebleven.

Ontslag premier als alibi?

President Volodymyr Zelensky dacht aanvankelijk dat hij na het eerdere ontslag premier Joelia Svyrydenko vrij simpel zijn hele ministersploeg zou kunnen opschonen, zoals grondwettelijk is verplicht als er een nieuwe premier moet worden benoemd. Volgens de politieke redactie van de krant Oekraïnska Pravda was het vertrek van de premier zelfs een opzetje om een alibi te hebben om ook het conflict tussen minister Fedorov en de legerleiding via personele wisselingen op te lossen. Als dat inderdaad het idee was, dan is dat plan mislukt. Door de plotselinge politieke en maatschappelijke onrust heeft Zelensky het namelijk niet aangedurfd om de beoogde opvolger op Defensie aan de Verchovna Rada, het Oekraïense parlement, voor te dragen. Zijn kandidaat Ihor Klymenko, de huidige minister van Binnenlandse Zaken, zou in de volksvertegenwoordiging misschien zijn weggestemd.De president besloot daarop om Jevheni Chmara, sinds begin dit jaar chef van de inlichtingendienst SBOe, te vragen het ministerschap tijdelijk op zich te nemen.

Fedorov zoekt publiciteit

Zowel Zelensky als Fedorov hebben de publiciteit niet geschuwd in dit conflict. Het was Fedorov die als eerste naar buiten bracht dat hij niet mocht blijven als minister van Defensie, hoewel hij die post pas een half jaar bezette en in die korte tijd volgens hemzelf en talrijke commentatoren al veel had bereikt. Fedorov somde een lijst op van elf cruciale problemen op Defensie die moesten worden opgelost, maar waren gestuit op weerstand van de legerleiding. Zelensky informeerde tegelijkertijd de regeringsfractie in de Verchovna Rada en sprak later ook tijdens een persconferentie met de scheidende Britse premier Keir Starmer, op bezoek in Kyiv, openlijk over het voortdurende conflict tussen de legerleiding rond Syrsky en de ontslagen minister Fedorov.

Uit hun beider relaas bleek dat er zo’n onoverbrugbare kloof was ontstaan tussen minister Fedorov en opperbevelhebber Syrsky dat deze twee niet meer met elkaar spraken. Oleksandr Syrsky (1965), een beroepsmilitair uit de oude Sovjetschool, vond dat de minister zich ten onrechte bleef bemoeien met de dagelijkse oorlogsvoering. Voormalig IT-ondernemer Mychailo Fedorov (1991), die in een half jaar nieuwe, transparante regels doorvoerde in het aanbestedingsbeleid voor de krijgsmacht om zo de corruptie terug te dringen, verweet de legerleiding alleen op tactisch niveau te kunnen opereren en gebrek aan strategisch operationeel inzicht. Ook over de rekrutering van nieuwe soldaten waren beiden het oneens. Syrsky eiste manschappen, omdat de oorlog nu eenmaal ook met mensen moet worden uitgevochten. Fedorov zou op zoek zijn naar alternatieven voor de 'bussificatie' - het van de straat plukken van mobiliseerbare jonge mannen en die vervolgens in ‘bussen’ afvoeren naar het front. Syrsky had geen kaas gegeten van asymmetrische oorlogsvoering, betoogde Fedorov, die er dankzij persoonlijk contact met Elon Musk in was geslaagd om Rusland af te sluiten van Starlink-communicatie. De verhoudingen verslechterden zozeer dat Fedorov bij president Zelensky het ontslag van de opperbevelhebber ging eisen en Syrsky op zijn beurt dreigde met zijn hele team op te stappen als de minister zou mogen blijven zitten.

Volgens Zelensky moest hij daarom een knoop doorhakken. ‘Er zijn problemen, maar er is geen eenheid. Ik wil eenheid zien. Maar beide zijden hebben die niet kunnen vinden. Als zij het niet kunnen oplossen, moet ik een beslissing nemen’, aldus de president.

In het vertrouwelijke beraad met parlementsleden zou Zelensky hebben gezegd dat hij nu moest ingrijpen omdat Oekraïne zich moet voorbereiden op escalatie door Rusland. Kyiv denkt dat het Kremlin na de Doemaverkiezingen van 20 september (als die doorgaan) overgaat tot een algehele mobilisatie. ‘Als Poetin op 23 september een algemene mobilisatie afkondigt, zal niemand hier in de stemming zijn voor grappen en digitale hervormingen. We moeten de mobilisatiekwestie voor die tijd oplossen,’ zou hij tegen de parlementariërs hebben gezegd.

Sociale media ontploffen

Afgaande op de sociale media legt het conflict tussen Syrsky en Fedorov niet alleen een generatiekloof in Oekraïne bloot, maar ook een breuklijn tussen high-tech professionals en militairen met frontervaring. Op X, Telegram en andere sociale media kwam na het bekend worden van zijn ontslag meteen een stroom solidariteitsbetuigingen met Fedorov op gang. Zelensky werd vooral verweten dat hij niet heeft willen kiezen. Van de president werd geëist dat hij zijn fout zou herstellen en Syrsky zou ontslaan in plaats van Fedorov. Het presidentiële communicatiekanaal United24 Media, opgestart door Fedorov toen hij nog minister van Digitale Transformatie was, besloot uit protest zelfs zijn werk tijdelijk te staken.

Journalist Illia Ponomarenko, die in 2022 de jaarlijkse Oktoberlezing van RAAM in Amsterdam hield, noemde het besluit van Zelensky een onherstelbare fout. 'Met deze roekeloze escapade (die volkomen onnodig was en ogenschijnlijk uit het niets kwam) heeft hij het vertrouwen geschaad van veel mensen die hem, zelfs in het vijfde jaar van de oorlog, nog steeds steunden als oorlogsleider, zijn onmiskenbare successen voor Oekraïne op het internationale toneel erkenden en geloofden dat zijn acties sinds 24 februari 2022, alles overwegend, meer goed dan kwaad hadden gedaan voor een land dat voor zijn voortbestaan ​​vocht. Nu is alles volledig omgeslagen. Na dit incident zal het buitengewoon moeilijk voor hem zijn om de positieve verwachtingen en het vertrouwen te herstellen. Dit is ongetwijfeld een van de grootste fouten uit zijn leven en een moment waarop hij zijn donkerste kant heeft laten zien', aldus Ponomarenko op X.

De crisis toont tevens aan dat zelfs in een land dat in een existentiële oorlog is verwikkeld, nog steeds talrijke belangentegenstellingen worden uitgevochten. Zo zou Syrsky kort na het vertrek van Fedorov een ontmoeting hebben gehad met voormalig presidentieel stafchef Andri Jermak, die vorig jaar op verdenking van corruptie en onder druk van de publieke opinie moest opstappen. Zelensky zou toen Fedorov als nieuwe rechterhand hebben willen aanstellen. Maar dat ging niet door, omdat Fedorov de reputatie had een weinig communicatieve man te zijn. Uiteindelijk werd Jermak opgevolgd door Kyrylo Boedanov, voormalig chef van de militaire inlichtingendienst. Boedanov heeft zich tot nu toe angstvallig stil gehouden.

Afhankelijk van de gebeurtenissen wordt dit artikel geactualiseerd.

Lees voor het hoe en wat van de bredere politieke herschikking die Zelensky heeft doorgevoerd ons uitgebreider artikel hierover door Chris Colijn.