Volodymyr Zelensky vervangt opnieuw mensen aan de politieke top. Premier Joelia Svyrydenko trad in juli 2025 aan als loyale en competente technocraat, maar moet precies een jaar later alweer het veld ruimen. Vanuit Kyiv duidt Chris Colijn de nieuwste politieke ontwikkelingen in Oekraïne.

Volodymyr Zelensky in gesprek met Serhi Koretsky, nu nog CEO van Naftogaz maar weldra waarschijnlijk de nieuwe premier van Oekraïne. Foto: Volodymyr Zelensky / Telegram

‘Het nieuws over het aftreden van Joelia Svyrydenko kwam voor velen als een verrassing’, schrijft politiek verslaggever Roman Romanjoek in een uitgebreid artikel voor de nieuwssite Oekraïnska Pravda. ‘Ook voor Joelia Anatoliëvna zelf, die hiermee letterlijk voor een voldongen feit werd geplaatst. Maar als we wat beter kijken naar de processen die zich de afgelopen maanden binnen de regering hebben afgespeeld, lijkt dit besluit volkomen logisch.’

Waarom moet Svyrydenko vertrekken?

Er spelen verschillende factoren. De premier, die te boek staat als zeer competent, was naar voren geschoven door Volodymyr Zelensky’s voormalige stafchef Andri Jermak. Hij moest eind vorig jaar opstappen vanwege mogelijke betrokkenheid bij corruptie. Hoewel aan Svyrydenko geen aantijgingen van corruptie kleven en zij zelfs zou hebben gepleit voor het vertrek van Zelensky’s belangrijke vertrouweling, wordt ze door sommigen aan de Bankovastraat (het presidentiële kantoor) nog altijd gezien als ‘iemand van Jermak’. Inmiddels hebben andere figuren meer macht.

Zelensky is op zoek naar een meer zelfstandige premier

Ten tweede zou Zelensky ontevreden zijn over het functioneren van Svyrydenko. Hijzelf zou zich te veel moeten bezighouden met het ‘babysitten’ van de regering, omdat de premier erg voorzichtig zou handelen en een afwachtende houding zou hebben. ‘In een systeem waarin de stafchef vrijwel alle taken voor de regering persoonlijk bepaalde en de premier nagenoeg elke stap afstemde met de Bankovastraat, was Svyrydenko de ideale figuur. Maar na verloop van tijd begon dit model de president te irriteren’, schrijft Romanjoek.

Het bezwaar van Zelensky is opvallend te noemen, omdat Svyrydenko juist zou zijn aangesteld als iemand die doet wat van hogerhand wordt gevraagd, maar niet zelf de lijnen uitzet. Zelensky wil nog altijd loyaliteit zien bij zijn premier, maar lijkt dus ook op zoek naar een meer zelfstandige manager.

Chris Colijn

Journalist in Kyiv

Chris Colijn woont en werkt in Kyiv als correspondent voor Kennisplatform RAAM, RTL Nieuws en BNR Nieuwsradio.

Vertrek in stroomversnelling

Een vertrek van Svyrydenko hing dus al enigszins in de lucht, maar vond nu om twee redenen sneller plaats dan verwacht. Ten eerste werd duidelijk dat Oekraïne een nieuwe ambassadeur nodig had in Washington, omdat de huidige ambassadeur Olha Stefanysjyna al lange tijd wordt onderzocht voor mogelijke betrokkenheid bij corruptie, en mogelijk nog een tweede aanklacht krijgt. Svyrydenko staat juist bekend om haar uitstekende omgang met Oekraïne’s Amerikaanse en Europese bondgenoten. Zij speelde bijvoorbeeld een sleutelrol bij de onderhandelingen over de grondstoffendeal met de Verenigde Staten, en ook bij de organisatie van de jaarlijkse Ukraine Recovery Conference, vorig jaar in Rome en dit jaar in Gdansk. Daarom ziet Zelensky in haar een goede kandidaat om Stefanysjyna op te volgen.

‘Olga [Stefanysjyna] moet het hoofd bieden aan de beschuldigingen tegen haar van de anticorruptiewaakhonden, ook al zijn die niet helemaal terecht, en is de hele zaak eigenlijk belachelijk’, zegt een hooggeplaatste Oekraïense functionaris tegen Politico. ‘Stefanisjyna moet terugkeren naar Oekraïne, en we hebben een sterke ambassadeur in Amerika nodig; daarom zijn er nu veranderingen in gang gezet.’

Een tweede tijdsgebonden factor is de aanstaande winter, waarin Rusland naar verwachting opnieuw het energiesysteem zal bestoken. Oekraïne kampt momenteel met een dringend tekort aan luchtverdediging tegen ballistische raketten, en het zal nog lange tijd duren voordat Oekraïne zelf Patriot-luchtafweerraketten kan produceren. De recent aangekondigde Oekraïense luchtafweerraket Freyja is op z’n vroegst over een jaar klaar voor gebruik. Oekraïne kan opnieuw een bijzonder zware winter tegemoet zien, en de premier zal zich daarop moeten voorbereiden, te midden van een tekort aan luchtverdediging.

Premier Koretsky

Zelensky denkt dat hij daarvoor een betere kandidaat heeft gevonden: de 48-jarige Serhi Koretsky. Hij is momenteel CEO van het staatsolie en -gasbedrijf Naftogaz, en hield zich tijdens de afgelopen winter onder andere bezig met het importeren van gas uit het buitenland en de bescherming van het Oekraïense energienet.

Koretsky is een ervaren manager en ondernemer. Hij werkte de afgelopen jaren in de energiesector, en staat bekend als oprichter van de succesvolle koffieketen Idealist en voormalig topman van het succesvolle benzinestation WOG. Hij brengt dus jarenlange zakelijke ervaring mee, en heeft (voor zover bekend) geen grootse politieke ambities. Kortom: een ideale technocratische premier in de ogen van Zelensky.

‘Koretsky is in de eerste plaats geen politicus. Hij is een pure technocraat, een workaholic, heel duidelijk in de taken die meegeeft en veeleisend wat de uitvoering betreft’, schrijft politicoloog Vadym Denisenko. ‘Maar hij is iemand zonder team. Hij zal de facto een eenzame parachutist zijn, die binnen het oude stelsel zal werken. Hij zal zeker geen wonderen verrichten. Maar mislukkingen zal hij, hoogstwaarschijnlijk, ook zeker niet laten gebeuren.’

Wat moet Koretsky gaan doen?

Deze week gaf president Zelensky aan dat hij zijn ‘politieke strategie wil veranderen’ met de aanstelling van een nieuwe premier. Het is onduidelijk welke veranderingen hij precies wil doorvoeren, maar de regering staat de komende maanden (zoals nu al jarenlang het geval is) voor een reeks ongelofelijk zware uitdagingen: een zware winter, de aanschaf en eigen productie van afweerraketten voor het Patriot-systeem, en de ontwikkeling van het antiballistische luchtafweersysteem Freyja samen met Oekraïne’s Europese bondgenoten. Veder: de EU-toetredingsgesprekken en de hervormingen die daarbij horen, moeizame relaties met buurlanden Polen en Hongarije, en de verdere ontwikkeling van de defensie-industrie en de export van wapens.

'Svyrydenko heeft het aanbod botweg geweigerd. Ze zei simpelweg: "Rot op"'

Volgens bronnen van de nieuwssite Censor had men aan de Bankovastraat niet het vertrouwen dat Svyrydenko al deze crises tegelijk zou kunnen managen. Zelensky wilde haar aanstellen als ambassadeur in de Verenigde Staten, zodat ze nog wel een rol van betekenis kan spelen. Maar daar dacht Svyrydenko zelf anders over: ‘Joelia heeft het aanbod botweg geweigerd. Ze zei simpelweg: “Rot op”’, schrijft Oekraïnska Pravda op basis van bronnen rondom de president.

Meer verandering op komst

Er wordt al dagenlang gespeculeerd dat ook de minister van Defensie, Mychailo Fedorov, mogelijk zijn post moet verlaten. Dat zou erg opvallend zijn, aangezien hij slechts een halfjaar geleden begon aan de baan en tot nu toe erg populair is. Fedorov werd afgelopen weekend door Zelensky gepolst als mogelijke kandidaat om premier te worden, maar zou daar zelf niet mee hebben ingestemd omdat hij volledig toegewijd is aan zijn ambitieuze plannen bij Defensie, waar hij behoorlijk aan de weg timmert.

Update 16 juli: Inmiddels is Mychailo Fedorov ontslagen van zijn post als minister. Het ontslag riep onvrede op bij de Oekraïense civil society, en in meerdere Oekraïense steden gingen burgers de straat op om tegen het besluit van Zelensky te protesteren.

Binnen dat halfjaar wist Fedorov naar eigen zeggen ruim 6,5 miljard euro te besparen op het budget van zijn ministerie, door controles uit te voeren op hoe geld wordt besteed. Door het aankoopsysteem te hervormen wist hij de prijs van bijvoorbeeld artilleriegranaten te drukken. Als voormalige minister van Digitale Transformatie is hij een groot voorstander van digitalisering, zowel om werkprocessen efficiënter te maken als om corruptie te bestrijden. En hij wist zelfs Elon Musk te overtuigen om het internetsysteem Starlink uit te schakelen voor het Russische leger. 

Niet voor niets zegt ongeveer de helft van de Oekraïners hem te vertrouwen. Maar daar ligt ook precies het gevaar: de jonge, ambitieuze minister heeft potentie om in de toekomst een politieke uitdager te worden voor Zelensky.

Fedorov stuit ook op weerstand van hooggeplaatste generaals, onder wie Oleksandr Syrsky, de hoogste militair van Oekraïne. Zij zien in de 35-jarige minister iemand zonder enige militaire ervaring, en een potentiële bedreiging voor de manier waarop ze het leger leiden.

‘Hij was ervan overtuigd dat hij het oorlogsmaterieel op dezelfde manier kon hervormen als hij de overheidssoftware had hervormd. Maar de generaals waren daar altijd veel minder van overtuigd’, schrijft Oliver Carroll van The Economist. ‘Zijn eerste zes maanden in deze functie stonden in het teken van hyperactiviteit en een strijdlust die bij velen in het verkeerde keelgat schoot.’

De hervormingsgezinde defensieminister Mychailo Fedorov, hier in een onderonsje met EU-buitenlandchef Kaja Kallas in Brussel. Foto: Olivier Matthys / ANP / EPA

‘Beledigde passagiers’

Daarnaast zouden niet alle wapenfabrikanten fan zijn van Fedorov, omdat hij zo hamert op transparantie en digitalisering. In oorlogstijd is het ministerie van Defensie bij uitstek een broedplaats voor corruptie, omdat er nergens zo veel geld omgaat. Voorgangers van Fedorov zouden onder immense druk hebben gestaan van zakenlieden die voorgetrokken wilden worden bij aanbestedingen.

Een citaat van Oekraïnska Pravda’s Roman Romanjoek wordt de afgelopen dagen veelvuldig gedeeld op sociale media: ‘Toen hij [Fedorov] in de corruptietrein stapte, besloot hij – in plaats van een espresso te bestellen en rustig met de rest mee te reizen – naar de noodrem te grijpen. De passagiers in de luxewagons van de corruptie vonden dat maar niets.ʼ

'Je zult nog heel wat vuile was te zien krijgen'

‘Je hebt geen idee hoeveel [inkomsten]stromen er zijn afgesneden’, schrijft Serhii Sternenko, adviseur van Fedorov, op X. ‘De beledigde passagiers beschikken over netwerken van Telegram-kanalen, hebben invloed op het parlement en nog veel meer. Daarom zul je nog heel wat vuile was te zien krijgen.’

Oliver Carroll verwacht dat Fedorov voorlopig nog wel mag blijven zitten, maar in Oekraïense media wordt al gespeculeerd over de mogelijke opvolger van Fedorov: Ihor Klymenko, momenteel de minister van Binnenlandse Zaken. Hij is erg loyaal aan Zelensky, en onderhoudt tevens een goede band met Oleh Tatarov, een vertrouweling van de president die al jarenlang in verband wordt gebracht met corruptie en wordt gezien als de beheerder van de Oekraïense siloviki – kopstukken uit de veiligheidsdiensten die er zakelijke belangen op nahouden.

Als Fedorov op zeker moment toch moet vertrekken, zal Zelensky goed moeten nadenken over een nieuwe rol voor hem. Krijgt hij een andere ministerspost, of komt hij in het kantoor van Zelensky te werken? De huidige minister van Defensie zal geen genoegen nemen met een downgrade, en de president zal zo’n ambitieuze leider ook zeker niet als politieke vijand willen hebben.

Parallellen met vorig jaar

Fedorov zit vooralsnog op zijn plek, maar op sociale media wordt nu al furieus gereageerd op de geruchten over zijn mogelijke vertrek. Critici trekken de vergelijking met vorige zomer, toen Zelensky ineens de macht inperkte van de anticorruptie-instellingen NABOe en SAP. Door die zet kwam de corruptiebestrijding zwaar onder druk te staan. Na grote straatprotesten werd het besluit uiteindelijk teruggedraaid, maar de Oekraïense civil society ziet het als bewijs dat de hoogste politieke leiders niet gecommitteerd zijn aan corruptiebestrijding.

‘Het ontslag van Fedorov is net zo’n zet als vorig jaar bij NABOe’, schrijft Oleksandr Arhat, de oprichter van de nieuwssite Militarnyi, op X. ‘Iedereen ziet wat er gebeurt’, refereert hij aan de invloedrijke oppositie tegen Fedorov.

‘Ik krijg opnieuw de indruk dat de mensen in de Bankovastraat, te midden van alle recente successen, zijn vervallen in een giftige stemming van euforie en opnieuw hun evenwicht beginnen te verliezen’, ziet schrijver Illia Ponomarenko. ‘Net als bij de poging om de anticorruptie-instanties hun onafhankelijkheid te ontnemen, lijken ze zich te hebben ontspannen en te hebben besloten dat ze dit soort onzin kunnen uithalen omdat het land in oorlog is en de civil society het wel zal slikken.’

De vergelijking met vorige zomer gaat nog verder: op 14 juli werd bekend dat ook de geheime dienst van Oekraïne, de SBOe, mogelijk een nieuwe leider krijgt. BBC News Ukraine en Oekraïnska Pravda tippen Oleksandr Poklad als nieuwe leider van de dienst. Juist Poklad zou vorige zomer hebben gezegd dat er sprake was van ‘Russische infiltratie’ binnen de anticorruptiedienst NABOe, door Zelensky aangegrepen als reden om de onafhankelijkheid van zowel NABOe als SAP in te perken. Er is nooit enig bewijs gevonden dat Rusland daadwerkelijk invloed had binnen deze instanties.

'De benoeming van zulke figuren is een duidelijk signaal dat er een politiestaat wordt gecreëerd'

‘De benoeming van zulke figuren aan het hoofd van de belangrijkste inlichtingendienst van het land is een duidelijk signaal dat er een politiestaat wordt gecreëerd, dat de druk wordt opgevoerd en dat er nieuwe aanvallen worden voorbereid op anticorruptie-instellingen, onafhankelijke media en het maatschappelijk middenveld’, schrijft het Oekraïense Anticorruption Action Centre (AntAC). Poklad zou, net als de mogelijke opvolger van minister Fedorov, goed liggen bij de siloviki die verantwoordelijk zijn voor de wetshandhaving.

‘Hoe meer macht de siloviki krijgen, hoe meer misbruik er met die macht gepaard zal gaan’, voorspelde historicus en schrijver Mychailo Doebynjansky vorig jaar al. Hij waarschuwde dat democratische vrijheden onder druk komen te staan wanneer de veiligheidsdiensten buitensporig veel macht hebben – wat in oorlogstijd begrijpelijk is, maar niettemin indruist tegen de democratische toekomst waar Oekraïners voor vechten.

Zelensky’s wens: zelfstandige bestuurders zonder eigen machtsbasis

De kabinetswissel draait niet alleen om het vertrek van Joelia Svyrydenko of de mogelijke komst van Serhi Koretsky als premier. De bredere vraag is hoe Zelensky zijn oorlogsstaat wil besturen nu de winter nadert en de oude machtsarchitectuur rond Andri Jermak is verzwakt, terwijl er nog lang geen verkiezingen op komst zijn.

De president lijkt op zoek naar bestuurders die zelfstandig genoeg zijn om crises te managen, maar niet zo zelfstandig dat ze in staat zijn een eigen politiek machtscentrum te vormen. Svyrydenko was loyaal, maar te voorzichtig. Koretsky lijkt daadkrachtig, en is tegelijkertijd politiek ongevaarlijk voor Zelensky. Fedorov is daadkrachtig maar ook populair, en kan juist daarom riskant worden.

De komende benoemingen zullen niet alleen duidelijk maken wie Oekraïne door de winter moet loodsen, maar ook hoeveel ruimte Zelensky nog laat voor jonge hervormers die botsen met gevestigde belangen rond defensie, veiligheidsdiensten en de presidentiële macht.