Op 11 juli werd Vasile Tofan (44) voorgedragen als premier van Moldavië: een investeerder zonder politieke ervaring, door president Maia Sandu uitgekozen om een politieke crisis te bezweren en het land richting de Europese Unie te loodsen.

Vasile Tofan op een persmoment n.a.v. zijn voordracht als premier op 11 juli 2026. Foto: Elena Covalenco / ANP / AFP

Ooit sjouwde hij koelkasten om zijn studie aan de Erasmus Universiteit Rotterdam te bekostigen. Nu moet Vasile Tofan (44) Moldavië naar de EU loodsen. President Maia Sandu droeg de investeerder zonder politieke ervaring zaterdag voor als premier, met als opdracht de politieke crisis te bezweren die ontstond na het aftreden van zijn voorganger.

Politieke brandjes blussen

In mei was Tofan te gast in de populaire Roemeenstalige Podcastul Lorenei, waarin hij zich uitliet over premier Alexandru Munteanu, die eind vorig jaar was aangetreden. Hij prees diens ‘liberale, hervormingsgezinde instincten’, maar noemde het kabinet ook een ‘soort brandweer’: amper aangetreden al belaagd door de ene na de andere crisis, met te weinig tijd voor de structurele hervormingen die Moldavië nodig had. Hij kon toen nog niet weten dat zijn land aan de vooravond stond van nog een crisis, en dat hijzelf later zou worden aangewezen als de man om die op te lossen.

In september 2025 won de pro-Europese partij PAS van Sandu de parlementsverkiezingen, met de belofte het land uiterlijk in 2028 in de EU te krijgen. Maar de nieuwe regering van premier Munteanu kende een slechte start: eerst een noodtoestand in de energiesector na Russische aanvallen op Oekraïens elektriciteitsnet, en in juli een schandaal nadat Anastasia Taburceanu, een nicht van president Sandu, ruim 6.000 euro per maand bleek te verdienen bij MoldATSA, het staatsbedrijf voor luchtverkeersleiding, naast nog eens 4.000 euro per maand voor consultancywerk voor de regering, gefinancierd met EU-geld. Naar Moldavische standaarden zijn dat exorbitante salarissen. Taburceanu was PAS-lid en werd na het schandaal uit de partij gezet, net als drie andere leden die bij een ander schandaal betrokken waren. 

Premier Munteanu zelf stond buiten beide zaken, maar zag zijn regering wel besmeurd raken door het schandaal binnen de eigen coalitiepartij. Op 3 juli nam hij, nog geen negen maanden na zijn aantreden, uit eigen beweging ontslag: hij kon zijn mandaat naar eigen zeggen niet langer uitvoeren ‘in overeenstemming met mijn principes en overtuigingen.’

Investeerder zonder politieke ervaring

Even leek het land af te stevenen op een langdurige politieke crisis, zoals in buurland Roemenië, waar na de val van de regering-Bolojan in mei de partijen na maandenlang onderhandelen nog altijd geen nieuwe premier hebben weten aan te wijzen. Maar Sandu handelde snel. Op een speciaal belegde persconferentie bood ze haar excuses aan: ‘Wat er bij MoldATSA is gebeurd, en ook andere afwijkingen van fatsoen, zijn onverenigbaar met mijn waarden en met ons doel om Europese instituties te bouwen. Ik begrijp de boosheid van mensen. Ik ben zelf ook boos.’

Ze kondigde aan de benoemingsprocedures bij staatsbedrijven te herzien, en presenteerde vervolgens de oplossing voor het premierschap: Vasile Tofan. Op 11 juli droeg ze hem officieel voor. Op Tofans schouders rust de schone taak het vertrouwen in de regering te herstellen, het bedrijfsleven weer reden tot optimisme te bieden, en een EU-toetredingsverdrag te ondertekenen voor het einde van 2028. 

Het premierschap werd Tofan al eerder aangeboden, na de verkiezingen in september vorig jaar. Toen bedankte hij, met het argument dat niemand de toekomst van Moldavië zou moeten toevertrouwen aan een leider die bereid was 22 bedrijven en 55.000 werknemers in de steek te laten, zo zei hij in de podcast in mei. Tofan werkte toen nog als senior partner bij investeringsmaatschappij Horizon Capital in Kyiv, goed voor 1,8 miljard dollar aan beheerd vermogen in Oekraïne en Moldavië.

Nu blijkt hij dus wel bereid die baan op te zeggen. Zijn vrouw Katia Demcencov was in elk geval allerminst overtuigd, vertelde hij zelf tijdens een persmoment: ‘Ik heb net een kind van drie weken (het is zijn vierde zoon, red.). Mijn vrouw is helemaal niet blij met de beslissing die ik heb genomen.’

Zeker is dat Moldavië met Tofan een premier krijgt die, meer nog dan zijn voorganger, gepokt en gemazeld is in het Westen. Hij begon ooit als pakketsorteerder bij UPS in Rotterdam, waar hij aan de Erasmus Universiteit afstudeerde in Public Management. Later werkte hij in Amsterdam als consultant bij Monitor Deloitte als senior manager bij Philips. Daarna vertrok Tofan naar de VS en behaalde een MBA aan Harvard, waar hij tussen de colleges door een gezondsheidsplatform opzette dat later werd overgenomen door een groot Amerikaans bedrijf. Sindsdien is hij vooral investeerder. Volgens zijn cv spreekt hij vloeiend Nederlands.

Economisch liberaal geïnspireerd door Milei

Zijn studie en carrière in het bedrijfsleven lijken Tofan te hebben gevormd tot een overtuigd economisch liberaal. Nota bene een week voor zijn voordracht als premier schreef hij nog een analyse over de koers die zijn land volgens hem moet volgen. Daarin begint hij met de wens om van Moldavië 'het meest bedrijfsvriendelijke land van Europa' te maken, waar bureaucratie taboe is. 'Dat is ons enige potentiële concurrentievoordeel.' Hij noemt Singapore, Ierland en Estland als voorbeeldlanden en de Argentijnse libertaire president Javier Milei als inspiratiebron.

In dezelfde analyse stelt hij voor – ogenschijnlijk naar aanleiding van het schandaal rond de nicht van Sandu – een plafond in te voeren voor salarissen in de publieke sector en diezelfde sector flink te saneren. 'Ongeveer 30 procent van alle werknemers werkt in de publieke sector, bijna twee keer zoveel als in Roemenië. We zijn feitelijk failliet.' Hij pleit ook voor het privatiseren van veel grond en vastgoed in overheidsbezit. 'Het spijt me het te moeten zeggen, maar voor degenen die nog steeds denken dat de staat een goede beheerder is van openbare plekken: vergelijk eens een openbaar toilet met het toilet bij McDonald's.'

Tofan is van de school van het strikte begrotingsbeleid. Volgens hem zijn onder meer belastinghervormingen, gemeentelijke fusies en verhoging van de pensioenleeftijd voor Moldavië onontkombaar. De staatsschuld en het begrotingstekort wil hij begrenzen op respectievelijk 40 procent en 3 procent van het bruto binnenlands product (bbp). Dat is zelfs strenger dan de Maastricht-criteria die gelden voor toetreding tot de eurozone. Onder meer dure landbouwsubsidies die alleen maar verliezen dekken zijn volgens Tofan onhoudbaar: 'Alsof je een kampvuur maakt met briefjes van honderd.'

Scepsis onder analisten

Hoewel met de benoeming van Tofan en het mea culpa van Sandu een politieke crisis lijkt afgewend, waarschuwen analisten voor te veel optimisme. Het pro-Europese kamp won de afgelopen jaren weliswaar een referendum over verdere EU-integratie, de presidentsverkiezingen en de parlementsverkiezingen, maar de pro-Russische stroming blijft sterk en zou wel eens kunnen aanzwellen wanneer de regering onpopulaire maatregelen moet nemen om aan de EU-criteria te voldoen.

Mihai Isac, journalist en politiek analist gespecialiseerd in de bredere Zwarte Zee-regio, vraagt zich in een column op de Roemeense nieuwssite Cotidianul.ro af of juist een technocraat als Tofan het nut en de noodzaak van die hervormingen kan overbrengen. ‘De staat is geen bedrijf, en burgers zijn geen aandeelhouders die louter met rendement te overtuigen zijn’, schrijft hij. ‘Een bestuurlijke hervorming kan noodzakelijk zijn, maar raakt gemeenschappen, voorzieningen en levens. Het terugdringen van uitgaven kan de begroting disciplineren, maar kan net de mensen treffen die al gebukt gaan onder inflatie, energiecrises en migratie.’

Ook Alexei Tulbure, voormalig permanent vertegenwoordiger van Moldavië bij de VN en de Raad van Europa, ziet die obstakels. Hij noemt tegenover de onafhankelijke site NewsMaker Tofans economische visie op zich 'interessant', maar zet vraagtekens bij zijn vermogen om de andere problemen op te lossen waarmee het land kampt: het na jaren van hervormingen nog altijd rammelende justitieapparaat, de sociale verdeeldheid, en de reïntegratie van Transnistrië, de afvallige regio ten oosten van de Dnjestr.

'PAS zoekt het telkens weer bij iemand buiten de deur: bij het eerstvolgende schandaal zal de partij van hem af willen'

Tulbure vraagt zich ook af hoeveel krediet de beoogd premier krijgt als politieke outsider. De PAS-partij van president Sandu heeft volgens de analist geen regeringsvisie en geen politieke zwaargewichten in de gelederen. ‘PAS zoekt het telkens weer bij iemand buiten de deur. [...] Bij het eerstvolgende schandaal, de eerste onvrede onder burgers, zal de partij van hem af willen.'

De kandidaat-premier zelf lijkt zich, getuige zijn eerder genoemde geschreven analyse, bewust van de monsterklus die hem wacht. 'Staatslieden komen in verschillende soorten en maten. Vredestichters (Mandela, Havel), politieke dieren (Merkel, Băsescu) en hervormingschirurgen (Milei, Bendukidze, Bolojan). De toestand in Moldavië is zo ingewikkeld dat we ze alledrie in één nodig hebben.' De uitdagingen zijn enorm, maar niet onmogelijk, denkt Tofan. 'Saakasjvili en Bendukidze kregen het voor elkaar om resultaten te boeken in een nog veel slechtere situatie in Georgië, Milei in een haast apocalyptische toestand in Argentinië. Dus het kan ook in Moldavië.'

Tofan heeft volgens de grondwet vijftien dagen de tijd om een kabinet en regeerprogramma te presenteren en daarmee het vertrouwen van het parlement te winnen. Dat laatste zal een formaliteit zijn: Sandu's partij heeft een absolute meerderheid. Daarna begint het echte werk voor hem.