In Kyiv kan het maanden of zelfs jaren duren om woningen te herstellen die door Russische aanvallen zijn beschadigd. Bewoners wachten vaak lang op duidelijkheid over schade, compensatie en de start van de reparaties. Vrijwilligers en omwonenden treffen intussen zelf noodmaatregelen, schrijft Olena Barsoekova in een artikel voor Oekraïnska Pravda.

Foto: Smilyvi vidnovljoevaty / Oekraïnska Pravda

Aan de Václav Havelboulevard 87 in Kyiv staat een zes verdiepingen tellend woongebouw met een gat in het dak en een van binnen uitgebrande entree. Het lijkt alsof de Russische raket hier pas onlangs is ingeslagen, maar in werkelijkheid staat het gebouw er al sinds 17 juni 2025 zo bij. Bijna een jaar nadat de bewoners hun huis moesten verlaten, weten zij nog altijd niet wanneer ze kunnen terugkeren.

Kyiv wordt inmiddels al ruim 4 jaar getroffen door Russische aanvallen op civiele infrastructuur. Voor de hoofdstad was 2025 een van de zwaarste jaren als het gaat om verwoeste en beschadigde woningen. Alleen al meergezinswoningen werden meer dan 2.500 keer geraakt. Een deel is inmiddels hersteld, een deel is nog in uitvoering en een deel wacht al jaren op het begin van de werkzaamheden.

Het gebouw aan de Václav Havelboulevard 87 is daarvan een voorbeeld. Op de ochtend dat het werd geraakt, werd ook het gebouw op nummer 31 getroffen. Daar kwamen 23 mensen om het leven en bleef een volledig ingestorte entree achter.

Het gebouw oogt als een open wond in het stadsbeeld

De bewoners van nummer 87 hadden meer geluk, want zij overleefden. Maar hun huis oogt nog altijd als een open wond in het stadsbeeld. In het dak gaapt een groot gat zonder degelijke afdekking, de uitgebrande entree staat open en bloot in weer en wind. Appartementen die niet werden verwoest raakten in de winter verder beschadigd door sneeuw en regen.

‘Er is bijna niets veranderd. De communicatie met de opdrachtgever is nihil. Er zijn geen startdata en geen eindtermijnen’, schreef bewoner Oleksandr Oestenko vorig jaar al. In december 2025 spraken we Oleksandr voor het eerst, een halfjaar na de aanval. Volgende maand is het precies een jaar sinds zijn gebouw werd getroffen. Toch verscheen de eerste bouwkraan pas enkele dagen geleden bij het pand.

Begin 2026 meldde de stadsadministratie van Kyiv aan Oekraïnska Pravda dat er in totaal meer dan 2.500 beschadigde meergezinswoningen zijn, waarvan 68 volledig moeten worden hersteld. Door de massale aanvallen in het voorjaar van 2026 zijn daar opnieuw gebouwen bijgekomen.

Aan de Václav Havelboulevard 31 in Kyiv werd de volledige entree weggeblazen. Foto: Olena Barsoekova / Oekraïnska Pravda

Sinds 2022 zijn in Kyiv 30 woongebouwen compleet hersteld, terwijl bij 38 andere het werk nog loopt. De cijfers laten zien dat het tempo afneemt: in 2022 werden 11 gebouwen hersteld, in 2023 10, in 2024 werd slechts 1 gebouw hersteld en in 2025 waren dat er 8.

Dit jaar is in de stadsbegroting meer dan 1,2 miljard hryvnia (bijna 23,3 miljoen euro) gereserveerd voor het herstel van beschadigde gebouwen. Uit een aantal concrete voorbeelden blijkt waarom de wederopbouw in Kyiv zo lang duurt en met welke problemen bewoners te maken krijgen.

De aanval

Op 17 juni 2025 werd Oleksandr Oestenko om vier uur ’s ochtends wakker van een naar, fluitend geluid. Meteen daarna volgde een explosie. Een brokstuk van een Russische raket trof zijn woongebouw en beschadigde de entree, het dak en tientallen appartementen. Auto’s vlogen in brand. Mensen renden naar buiten in de kleren die ze op dat moment aanhadden.

‘Mijn zoon werd bedolven onder het plafond en de deur. Ik heb hem op adrenaline letterlijk onder het puin vandaan getrokken. Mijn vrouw was in de badkamer, dat heeft haar gered. We hadden ook nog vier honden… We namen de honden mee en gingen naar buiten. Buiten stond mijn auto in brand, en daarna viel er ook nog een balkon op. We renden de straat op en begonnen naar buren te zoeken,’ vertelt Oleksandr.

De brandweer kwam die ochtend niet meteen, omdat een deel van de eenheden op een andere plek nodig was. De eerste uren stonden mensen buiten, onder de blote hemel. Bewoners werden van balkons gehaald en velen kregen hun deuren niet open.

Gelukkig overleefden alle bewoners. Op 19 juni werden zij in een school samengebracht en kregen zij te horen dat het gebouw binnen zes tot acht maanden zou worden hersteld.

‘Er werd ons verteld dat er geregeld bijeenkomsten zouden zijn en dat alles goed zou komen. Over zes, hooguit acht maanden zouden we weer thuis zijn,’ zegt Oleksandr. In de eerste weken werden ramen en de bovenste verdiepingen deels afgedicht met hulp van vrijwilligers en particuliere donateurs. ‘De apparatuur kwam van de gemeentelijke diensten, maar het echte werk werd door vrijwilligers georganiseerd. Zonder hen was er niets gebeurd,’ zegt hij.

'Zelfs wat niet verwoest was, ging alsnog kapot'

Volgens hem werd het dak van de vierde entree van het gebouw vrij snel door het district afgedekt. Maar de vijfde en zesde entree bleven zonder fatsoenlijke dakbedekking, waardoor regen nog maandenlang de appartementen binnendrong.

‘Zelfs wat niet verwoest was, ging alsnog kapot. Parket begon op te bollen, meubels raakten beschadigd,’ zegt de bewoner. Toen Oleksandr te horen kreeg dat zijn entree onbewoonbaar was, probeerde hij een aanvraag in te dienen voor vervangende huisvesting.

Hij rekende op ongeveer 2 miljoen hryvnia (zo’n 39.000 euro) – in principe genoeg om een klein appartement te kopen. Maar drie maanden later volgde een afwijzing. Hem werd uitgelegd dat het gebouw niet als verwoest, maar als beschadigd was geclassificeerd. Dat betekende dat de bewoners moesten wachten op wederopbouw en niet in aanmerking kwamen voor compensatie in de vorm van een nieuwe woning. Daarna draaide zijn strijd niet langer om een certificaat van verwoesting, maar om volledige renovatie van het gebouw.

‘Er werd ons een scenario voorgesteld waarbij de stad de gemeenschappelijke ruimtes zou herstellen, zoals het dak en de entree, en bewoners de binnenkant zelf moesten doen. Dat is absurd. Dit gebouw is zo zwaar beschadigd dat alles vanaf nul moet worden hersteld, niet alleen een raam geplaatst en wat pleisterwerk gedaan. Het expertonderzoek naar de staat van het gebouw is zeer slecht uitgevoerd. De constructie is beschadigd, dragende muren zijn geraakt, de verwarming werkt slecht en er zijn problemen met elektriciteit en water.’

Het gebouw aan de Václav Havelboulevard 87, waar Oleksandr woonde. Foto: Olena Barsoekova / Oekraïnska Pravda

Oleksandr woont nu bij vrienden, terwijl zijn buren een huurcompensatie van 20.000 hryvnia (390 euro) per maand ontvangen. De stad keert die vergoeding gedurende een jaar uit aan mensen die hun woning niet meer kunnen bewonen. De betalingen lopen nog een maand door, maar wat daarna moet gebeuren, weten de bewoners niet.

Oleksandr bleef contact zoeken met de gemeente, maar in een jaar tijd waren er slechts vier bijeenkomsten met bewoners. ‘Voor 1 december 2025 zou men alle daken hebben hersteld die in het district waren getroffen. Maar zo liep het niet.’

De eerste zichtbare beweging kwam pas enkele dagen geleden: er werd een bouwkeet neergezet, een kraan aangevoerd en men begon delen van de vloer van de vijfde verdieping weg te halen. Oleksandr heeft zich er inmiddels bij neergelegd dat het proces nog jaren kan duren. ‘We begrijpen dat we de komende jaarwisseling waarschijnlijk niet thuis zullen vieren, niet in onze eigen appartementen.’

Hoe verwoeste woningen worden hersteld

Als eerste arriveren de hulpdiensten: reddingswerkers blussen branden, ruimen puin en redden mensen die zijn bedolven. Daarna moeten de politie en andere diensten de schade documenteren, terwijl gemeentelijke diensten de eerste gevolgen aan de buitenkant wegnemen: puin opruimen, afval afvoeren en het terrein afzetten.

Het gebied wordt bovendien gecontroleerd op explosieve resten, waarna de lokale overheid bepaalt welke werkzaamheden nodig zijn: moeten ramen worden afgedicht, moet het dak tijdelijk worden afgedekt, moet het gebouw worden geconserveerd? Volgens het stadsbestuur van Kyiv krijgen bewoners materialen voor de eerste noodreparaties via de districtskantoren.

Het stadsbestuur benadrukt dat beschadigde gebouwen na beschietingen zo snel mogelijk moeten worden afgedicht, vooral als er nog mensen wonen. Het gaat om tijdelijke maatregelen, zoals het dichtmaken van kapotte ramen of openingen in het gebouw.

Na het opruimen van de eerste schade zorgen onderhoudsbedrijven dat het gebouw bewoonbaar blijft. Zij herstellen bijvoorbeeld het dak, vervangen glas en voeren andere werkzaamheden uit die nodig zijn om het gebouw bruikbaar te houden.

Om nieuwe ramen te laten plaatsen, moeten bewoners intussen een aanvraag indienen bij de overheid, via een online platform eVidnovlennia (e-Vernieuwing). Binnen 30 dagen na het indienen van de aanvraag moet een commissie ter plaatse komen, samen met de eigenaar en vertegenwoordigers van de beheerder van het gebouw, bijvoorbeeld de VvE of de huisvestingsdienst.

Soms volstaat een standaardinspectie niet. Dan volgt een extra technisch onderzoek door specialisten met meetapparatuur om dragende constructies, scheefstand van muren en andere parameters te beoordelen. Het doel is om vast te stellen wat er met de dragende muren is gebeurd en of het gebouw überhaupt nog kan worden hersteld.

Als een gebouw als verwoest wordt gemarkeerd, kunnen bewoners aanspraak maken op woningcertificaten. Is het gebouw alleen beschadigd, dan wordt het door de staat hersteld.

Als de compensatie voor de eigenaar niet overeenkomt met de marktwaarde, kan die alleen via de rechter worden aangevochten.

'De maximale herstelvergoedingen staan niet in verhouding tot de werkelijke kosten, zeker niet voor mensen met een goede afwerking, apparatuur en meubels'

‘De maximale herstelvergoedingen staan niet in verhouding tot de werkelijke kosten, zeker niet voor mensen met een goede afwerking, apparatuur en meubels. Alleen al aan bonnetjes heb ik 30.000 dollar (25.800 euro),’ zegt Oleksandr Oestenko.

Na alle inspecties begint de langste fase: papierwerk, projectontwikkeling, expertisе-rapporten, aanbestedingen en het aanwijzen van aannemers. Het kan tot 90 dagen duren om een technisch rapport op te stellen. In de praktijk loopt die termijn echter vaak uit door drukte bij expertisebureaus, de complexiteit van de schade of de noodzaak van aanvullende onderzoeken.

De termijnen voor aanbestedingen zijn wettelijk niet vastgelegd; de opdrachtgever bepaalt die in de aanbestedingsdocumenten. Gemiddeld verstrijkt ongeveer een maand tussen de publicatie van een aanbesteding en de aanwijzing van een winnaar: deelnemers krijgen tijd om documenten in te dienen en zich te laten beoordelen. In de praktijk duurt het vaak langer.

In de laatste fase gaan aannemers daadwerkelijk aan de slag. Het herstel van een gebouw betekent niet dat alle appartementen sleutelklaar worden opgeleverd. De bouwers voeren technische werkzaamheden uit die nodig zijn om het gebouw weer functioneel te maken: dragende muren, vloeren, dak, entreehallen en nutsvoorzieningen worden hersteld. Daarna kunnen bewoners hun appartement weer betrekken en zelf de binnenafwerking verzorgen.

Lang herstel en gebrekkige communicatie

‘In december 2025 werd mij verteld dat het herstelproject nog in de expertisefase zat. De begroting was nog niet af, omdat alle mensen die de begroting moesten opmaken waren opgeroepen voor het leger. En dan waren er nog stroomstoringen en andere problemen, dus ze kwamen gewoon tijd tekort’, zegt Oleksandr.

De bewoner vindt het problematisch dat één gemeentelijk bedrijf, Zhytloinvestbud, in de praktijk verantwoordelijk is voor het herstel. Kleine schade kan soms nog door het districtskantoor worden verholpen, bijvoorbeeld door snel een dak af te dichten. Maar een volledige kapitaalrenovatie valt onder één gemeentelijk bedrijf.

'Het voelt alsof ons verdriet niemand iets kan schelen'

Volgens Oleksandr communiceert het bedrijf dat verantwoordelijk is voor de wederopbouw nauwelijks met bewoners. ‘Het voelt alsof ons verdriet niemand iets kan schelen.’ Oleksandr zag vertegenwoordigers van Zhytloinvestbud voor het eerst op 19 juni 2025, en pas opnieuw eind september, toen bewoners begonnen te klagen bij het districtsbestuur.

Problemen met compensatie

Terwijl we met Oleksandr praten bij zijn verwoeste entree aan de Václav Havelboulevard 87, zien we een oudere vrouw: Valentyna, bewoonster van een nabijgelegen gebouw. In haar appartement werden de ramen eruit geblazen, maar zij kon geen uitkering krijgen en moest zelf nieuw glas laten plaatsen, op krediet. De compensatie kon namelijk alleen naar haar zoon gaan, de eigenaar van het appartement, en die bevindt zich in tijdelijk bezet gebied.

Een soortgelijk verhaal speelt bij Valerija uit Kyiv, die op 23 juni 2025 als enige van haar familie een Russische aanval overleefde. De woning aan de Hontystraat 5, waar zij woonde, werd verwoest. Het gebouw werd vrijwel direct als onherstelbaar bestempeld, maar toch kreeg zij geen volledige compensatie. Volgens haar kon het certificaat ongeveer 350.000 hryvnia (zo’n 6.800 euro) dekken – een bedrag waarvoor geen nieuwe woning te koop is.

Zes maanden lang ontving zij huursteun: een eenmalige uitkering van 40.000 hryvnia (800 euro) en daarna 20.000 hryvnia (400 euro) per maand. Die bedragen maakten het mogelijk om tijdelijk onderdak te vinden. Maar de familie had geen formele eigendomsdocumenten. ‘In de ogen van de staat hadden wij juridisch gezien die woning niet, en dus ook geen recht op uitkeringen,’ zegt Valeriia.

Slecht uitgevoerde herstelwerkzaamheden

Wanneer de herstelwerkzaamheden worden uitgevoerd, laat het resultaat vaak te wensen over. Het gebouw aan de Mezjovastraat 24 is daar een voorbeeld van. Een beschieting op 18 maart 2022 beschadigde dit gebouw en nog enkele naastgelegen huizen in dezelfde binnenplaats. Nu staan daar nette wit-bruine huizen, maar achter de gevels blijven de problemen bestaan.

Bewoners Iryna, Serhi en Jevhenija zeggen dat het gebouw gehaast werd hersteld: het werk verliep chaotisch, aannemers bezuinigden op materiaal, schakelden ongekwalificeerd personeel in en hielden zich niet aan de juiste volgorde van de renovatie.

‘Ik weet niet op basis van welke maten die ramen op de fabriek zijn gemaakt, want er is nooit opgemeten. De mensen die ze kwamen plaatsen waren geen specialisten. Ze haalden het oude er niet voorzichtig uit – ze rukten het eruit, maakten enorme openingen en plakten alles vast met schuim,’ zegt de bewoonster.

Bewoners van de bovenste verdiepingen moesten zelf folie en dakleer kopen om de naden boven hun appartementen af te dichten

Na het plaatsen van de nieuwe ramen haalden de aannemers het dak weg. Juist toen begon de zware herfstregen, en volgens bewoners stroomde het water van de vijfde tot de tweede verdieping de appartementen binnen. Maar zelfs na het plaatsen van het dak waren de problemen niet voorbij. Bewoners van de bovenste verdiepingen moesten zelf folie en dakleer kopen om de naden boven hun appartementen af te dichten.

Begin december werd isolatiemateriaal aangebracht op het koude en doorweekte gebouw. Volgens Jevhenija begon de gevel daardoor snel achteruit te gaan. De gevel werd geschilderd terwijl de isolatie nog vochtig was, waarna er blazen ontstonden. Die werden weggekrabd, de gevel werd opnieuw gedroogd en daarna weer geverfd.

‘Zelfs de verwarming is in de winter niet genoeg om een nieuwe muur met lagen pleister klaar te maken voor behang. Schimmel kwam razendsnel op,’ zegt de bewoonster.

Ook de balkons vormden een probleem. Volgens bewoners begonnen de nieuwe constructies te wiebelen in de wind. Inmiddels zijn er metalen verstevigingen aangebracht, nadat er klachten waren ingediend. En er was geen dakrand, waardoor water rechtstreeks langs de gevel en de isolatie naar beneden liep. Bewoners filmden dit, waarna er uiteindelijk alsnog een rand over de volle lengte werd aangebracht.

Omdat het gebouw aan de Mezjovastraat al aan het begin van de grootschalige oorlog werd getroffen, bestond er nog geen duidelijke herstelprocedure. De bewoners besloten om zelf te beginnen met repareren omdat de hulp traag op gang kwam, maar dat kwam ze duur te staan. ‘Het appartement was feitelijk verwoest: de ramen waren dichtgetimmerd met multiplex, alles zag eruit alsof het zou verdwijnen. We namen daarom de moeilijke beslissing om zelf te beginnen. We hebben zelf glas geplaatst, zelf muren afgebroken en zelf materiaal aangevoerd. Feitelijk hebben we het appartement vanaf nul hersteld. We dienden meteen alle schadeclaims in en legden alles vast. Maar toen werd ons gezegd: als jullie niet zelf waren begonnen, hadden we jullie geld gegeven, ongeveer 200.000 hryvnia (3.900 euro). Maar omdat we al waren begonnen, kregen we niets’, zegt Iryna.

Waarom duurt het herstel zo lang?

Het meest gehoorde probleem is dat het herstel te lang duurt. Daar zijn meerdere redenen voor, zowel juridisch als praktisch.

De eerste reden is bureaucratie. Bij het stadsbestuur van Kyiv legt men uit dat er geen vereenvoudigde procedure bestaat om een aanvraag voor herstel in te dienen, en dat het proces door de oorlog en de complexe regels wordt vertraagd. Elke beslissing moet langs verschillende instanties en vereist goedkeuringen en documenten. Overheidsdiensten werken trager dan bewoners zelf, die zo snel mogelijk willen terugkeren naar huis.

Een tweede veelvoorkomend probleem is de eigendomsdocumenten. Die zijn vaak niet in orde, verouderd, verloren gegaan of tijdens beschietingen vernietigd. Zonder geregeld eigendomsrecht kan geen compensatie worden toegekend.

Een derde oorzaak is conflict tussen mede-eigenaars. Als een appartement gemeenschappelijk eigendom is, moet worden bepaald wie de aanvraag indient en het geld ontvangt. Andere mede-eigenaars moeten daar schriftelijk mee instemmen. Juist op dat punt ontstaan vaak geschillen.

Een extra complicatie is erfrecht. De eigenaar kan zijn omgekomen of overleden, terwijl erfgenamen geen afspraken maken over het appartement of zelfs geen contact meer met elkaar hebben. Zolang de erfenis niet juridisch is geregeld, blijft de procedure hangen.

Er zijn ook situaties waarin een eigenaar zich in het buitenland of in bezet gebied bevindt en niet reageert.

Volgens het stadsbestuur worden de werkzaamheden bovendien vertraagd door luchtalarmen, stroomuitval en een tekort aan bouwvakkers, van wie een deel is gemobiliseerd.

Dit is een ingekorte en vertaalde versie van een artikel dat origineel door Oekraïnska Pravda is gepubliceerd. De schaal van de schade neemt steeds verder toe, naarmate de oorlog voortduurt en Rusland beschietingen blijft uitvoeren op Oekraïense steden. Alleen al in het weekend van 23 en 24 mei 2026 zijn er volgens president Zelensky zo’n 150 huizen en flatgebouwen in Kyiv beschadigd.