Voorheen ging Volodymyr Zelensky relatief voorzichtig om met historische kwesties, maar afgelopen zomer raakte hij verzeild in een openlijke confrontatie met Polen. Zelensky zoekt zijn toevlucht in symboolpolitiek, ziet Laura Starink, juist nu de president onder druk staat vanwege de oorlog en de binnenlandse politiek.

 Ceremonie voor de herbegrafenis van Andri Melnyk. Foto: Office of the President of Ukraine

Het leek deze zomer op een goedkoop toneelstukje van twee gebelgde staatshoofden over een mistig historisch onderwerp. De Poolse president Karol Nawrocki ontnam zijn Oekraïense evenknie de Poolse staatsorde van de Witte Adelaar, die hij in 2023 van de vorige Poolse president Andrzej Duda had gekregen. Per kerende post stuurde Zelensky de medaille terug naar Polen, dat dit opvatte als een schoffering.

Maar de aanleiding was explosief: Oekraïne repatrieerde de botten van OOeN-leider Andri Melnyk (1890-1964) uit Luxemburg naar Kyiv en gaf de omstreden politicus en zijn vrouw Sofia op 25 mei een staatsbegrafenis op de Nationale Militaire Erebegraafplaats bij Kyiv.

Een dag later verleende Zelensky een van Oekraïnes best presterende elite commandotroepen in de huidige oorlog tegen Rusland de eretitel Helden van de OePA. De OePA, het ‘Oekraiense Opstandelingenleger’, was de militaire tak van de politieke partij OOeN, de ‘Organisatie van Oekraïense Nationalisten’.

Waar de OOeN voor Oekraïne symbool staat voor de strijd voor onafhankelijkheid, houdt Polen haar verantwoordelijk voor oorlogsmisdaden in de Tweede Wereldoorlog. De OePA vermoordde in 1943-45 tijdens etnische zuiveringen 100.000 Polen in de provincie Volynië. De Polen namen wraak en doodden op hun beurt duizenden Oekraïners.

Laura Starink

Journalist en slavist

Was van 1987 tot 1991 correspondent voor NRC Handelsblad in Moskou, later lid van de hoofdredactie. Sinds 2011 zelfstandig publicist. Mede-oprichter RAAM.

Uiteraard wordt over de exacte dodenaantallen door historici van beide landen getwist. Volgens de Oekraïense historicus Serhi Plochi van Harvard University ligt het aantal Poolse slachtoffers tussen de 60.000 en 90.000. Andersom zouden Polen in de Tweede Wereldoorlog volgens de Poolse historicus Grzegorz Motyka tussen de 20.000 en 30.000 Oekraïense burgers hebben gedood, waarvan 2.000 a 3.000 in de regio Volynië. De OePA heeft in Galicië ook duizenden Joden vermoord.

Polen reageerde deze zomer woedend op de Oekraïense symboolpolitiek en de populistische president Karol Nawrocki, voorheen directeur van het Poolse instituut voor Nationale Herdenking, gooide olie op het vuur. Zolang Oekraïne zich niet heeft gedistantieerd van de fascistische OOeN, heeft het land volgens hem geen recht op lidmaatschap van de EU. ‘Zelensky heeft bewezen dat Oekraïne niet klaar is om lid te worden van de Europese familie’, zei Nawrocki.

Maar ook de pro-Oekraïense en pro-Europese Poolse premier Donald Tusk tikte Zelensky op de vingers. Wel maande hij tot kalmte omdat het opzwepen van deze emoties Rusland in de kaart speelt. ‘Als we ruziën over het verleden zal iemand anders de toekomst winnen’, waarschuwde Tusk. ‘De Oekraïense president moet dit eindelijk begrijpen. Maar de Polen ook.’

Het Europees Parlement veroordeelde op 8 juli in een resolutie met 592 stemmen voor en 42 tegen de ‘onnodige en onuitgelokte escalatie door president Zelensky die een elite-eenheid van het Oekraïense leger de naam van de OePA verleende’. Het parlement verweet de Oekraïners gebrek aan respect voor de vele tienduizenden slachtoffers.

Zelensky's omzichtigheid

Tot voor kort ging de joodse Zelensky met deze zwarte bladzijden uit de geschiedenis omzichtiger om dan zijn voorgangers Viktor Joesjtsjenko en Petro Porosjenko. Een commissie van historici van beide landen buigt zich al jaren over de ware toedracht van zaken. Op 9 juli 2023 herdachten Zelensky en de vorige Poolse president Andrzej Duda in de kathedraal van de Oekraïense stad Loetsk gezamenlijk de slachtoffers van de massamoord. Ze knielden voor het altaar en legden kransen. Polen kreeg toestemming om de opgravingen bij de massagraven van haar vermoorde burgers te hervatten. Waarom heeft Zelensky die tact inmiddels laten varen?

In de eerste plaats heeft dat binnenlands-politieke redenen. Zelensky staat zwaar onder druk. Hij heeft gebrek aan troepen en westerse wapensteun. Rusland, dat op het slagveld weinig tot geen succes behaalt, heeft zijn bommencampagne zwaar opgevoerd. De Oekraïners zijn doodmoe en murw, en opnieuw staat een loodzware winter voor de deur. Bovendien wordt Zelensky achtervolgd door corruptieschandalen in het leger, de defensie-industrie en zijn directe omgeving.

Zelensky neemt daarom zijn toevlucht tot symboolpolitiek. Met het eerbetoon aan de OOeN wil hij benadrukken dat de onafhankelijkheidsstrijd van Oekraïne een lange traditie heeft, en niet met de Oranjerevolutie van 2004 is begonnen.

Maar er speelt meer.

Barensweeën van Oekraïne

De Oekraïners hebben een lange geschiedenis van opstand en verzet. Ze zijn er trots op dat hun eerste staat ‘Kyiv-Roes’, die bestond van de 9^de tot de 13^de eeuw, veel ouder was dan Moskovië. Moskou wordt in de kronieken pas in 1147 voor het eerst genoemd. Het woongebied van de Oekraïners maakte eeuwenlang deel uit van het Russische imperium, waar Kozakkenopstanden de geschiedenis van Oekraïne tekenden. Zowel in het tsaristische als in het latere Sovjet-imperium wisselden perioden van ‘oekraïnisatie’ en onderdrukking elkaar af. Kyiv was een bloeiende stad met een rijke culturele elite.

Het moderne Oekraïense onafhankelijkheidsstreven ontstond in de chaotische nadagen van de Eerste Wereldoorlog, toen het uiteenvallen van drie wereldrijken (de Oostenrijks-Hongaarse Dubbelmonarchie, het Duitse en het Russische Keizerrijk) Europese volkeren een kans bood op eigen staatsvorming. Na de Russische Revolutie van 1917 sloot Rusland een eenzijdig vredesakkoord met Duitsland. Toen een bloedige burgeroorlog uitbrak, riep Oekraïne op 25 januari 1918 in Kyiv de Onafhankelijke Republiek Oekraïne uit.

Maar de Vredesconferentie van Versailles steunde de Oekraïense aspiraties niet, en dus verloren de Oekraïners op twee fronten. In het westelijke Galicië en Volynië vestigde de herboren Poolse republiek onder leiding van Józef Piłsudski haar heerschappij. Oekraïense nationalisten werden massaal geïnterneerd en het gebied werd 'gepoloniseerd'.

Vanuit het Oosten heroverden Vladimir Lenins bolsjewieken Kyiv en omstreken. In 1922 werd Oekraïne een van de belangrijkste staten van de nieuwe Unie van Socialistische Sovjetrepublieken. Dat Lenin Oekraïne zijn eerste vastomlijnde staatsgrenzen gaf, neemt Vladimir Poetin hem tot op de dag van vandaag kwalijk.

De Vredesconferentie van Versailles steunde de Oekraïense onafhankelijkheidsaspiraties niet, en dus verloren de Oekraïners op twee fronten

Maar het streven naar onafhankelijkheid bleef bestaan. In 1929 werd in Wenen de Organisatie van Oekraïense Nationalisten opgericht. Waar Oekraïne deze politici en partizanen dus beschouwt als helden is de OOeN voor Polen, Joden en gerenommeerde westerse historici gewoon een van de vele fascistische partijtjes in het Europese interbellum. Het partijprogramma was openlijk antisemitisch, anti-Pools en anti-Russisch.

De OOeN schuwde terreur niet. Zo werd politiek leider Stepan Bandera als opdrachtgever van de moord op de Poolse minister van Binnenlandse Zaken Bronisław Pieracki in 1934 in Polen tot levenslang veroordeeld.

Bandera kwam vrij na de Duits-Russische inval in Polen in 1939. De radicale Bandera en de gematigder Andri Melnyk hoopten dat collaboratie met de nazi’s Oekraine de onafhankelijkheid zou brengen. Twee Oekraïense bataljons (Nachtigall en Roland) werden gevormd, die aan de Wehrmacht werden toegevoegd.

Maar toen Bandera in 1941 in Lviv de onafhankelijkheid van Oekraïne afkondigde, pakte de Gestapo hem onmiddellijk op. Ook Melnyk werd gearresteerd. Voor de Duitsers was Oekraïne niet meer dan Lebensraum en een graanschuur. Eind 1941 werden honderden OOeN-leden door de Duitsers geëxecuteerd.

Bandera zat tot het einde van de oorlog in concentratiekamp Sachsenhausen. Van daaruit wist hij in 1943 het ondergrondse Oekraïense Opstandelingenleger OePA op te richten, dat in de zomer van 1943 in tientallen Poolse dorpen een bloedbad aanrichtte. In 1959 werd hij in München door de Russische geheime dienst vermoord.

Oekraïne op de tekentafel

Ook Jozef Stalin tekende mee aan de grenzen van Oekraïne. Hij dwong de geallieerden na de Duitse overgave in 1945 in te stemmen met zijn annexatie van Galicië (en de Baltische landen). Zo werd ook West-Oekraïne onderdeel van de Oekraïense Socialistische Sovjetrepubliek.

Na de Tweede Wereldoorlog bleven partizanen van de OePA nog tot begin jaren 50 vanuit de bossen tegen de Sovjets vechten. Volgens de Amerikaanse historicus Timothy Snyder hebben Sovjettroepen in die jaren meer dan 100.000 Oekraïense partizanen gedood. Daaraan danken zij hun heldenstatus.

Na de Tweede Wereldoorlog bleven partizanen van de OePA nog jarenlang tegen de Sovjets vechten

Toen Michail Gorbatsjov in de jaren 80 de economisch totaal vastgelopen Sovjet-Unie probeerde te hervormen ontstonden er in alle Unierepublieken onafhankelijkheidsbewegingen. Op 1 december 1991 stemde 90 procent van de bevolking van Oekraïne voor onafhankelijkheid. Ook in de Russischtalige gebieden was daar een ruime meerderheid voor (Donetsk 83%, Zaporizja 90%, Odesa 85%, Charkiv 86%, Kyiv 92%). Zelfs op de Krim stemde een kleine meerderheid van 54% voor. De opkomst was bijna 85%.

Op 8 december 1991 werd de Sovjet-Unie ontbonden en werd ook Oekraïne onafhankelijk, met volledige instemming van de Russische president Boris Jeltsin. Poetin, die zijn politieke carrière aan Jeltsin te danken heeft, zwijgt hierover als het graf.

Het verlies van Oekraïne bleek voor Vladimir Poetin onverdraaglijk. In zijn ogen is Oekraïne geen staat en vormen Oekraïners en Russen één volk. Inmiddels probeert hij met geweld de klok terug te draaien.

Kremlin claimt de Tweede Wereldoorlog

Voor het Kremlin is de rel tussen Polen en Oekraïne intussen welkom bewijs voor de stelling dat het ‘regime in Kyiv’ een ‘neonazi-kliek’ is. Direct na Nawrocki’s woedeuitbarsting dook in Poetins speeches het ‘nazi-narratief’ weer op. Bij het laatste bezoek van Trumps onderhandelaars Jared Kushner en Steve Witkoff aan Moskou op 5 september bracht Poetin de herbegrafenis van Melnyk ter tafel.

De consequent eenzijdige Russische weergave van de geschiedenis maakt de Oekrainers razend. De drie miljoen dode Oekraïense boeren van de Holodomor, de hongersnood die werd veroorzaakt door Stalins collectivisatie van de landbouw (volgens Oekraïne een genocide) en de tienduizenden Oekraïners die in de jaren dertig slachtoffer werden van Stalins terreur, spelen in Poetins propaganda geen enkele rol.

Het is vooral de manipulatie van de geschiedenis van de Tweede Wereldoorlog die de Oekraïners raakt. Anders dan West-Europa had Oost-Europa halverwege de twintigste eeuw te maken met twee agressoren in plaats van een. In een geheim protocol bij het Molotov-Ribbentroppact, het niet-aanvalsverdrag van 23 augustus 1939, verdeelden Adolf Hitler en Jozef Stalin Midden-Europa in twee invloedssferen. Op Hitlers inval in West-Polen op 1 september 1939 volgde twee weken later Stalins inval in Oost-Polen en de Baltische landen.

De miljoenen slachtoffers van de Holodomor en Stalins terreur spelen in Poetins propaganda geen enkele rol

Van Finland tot aan de Zwarte Zee moest de bevolking van het gebied dat het zwaarst geraakt werd door de oorlog dus kiezen uit twee kwaden: Hitler of Stalin. En welke keuze je ook maakte, beide konden faliekant verkeerd uitpakken.

Maar het Kremlin stelt de Oekraïners consequent voor als ‘naziki’ en collaborateurs. Dat Oekraïne, alleen al door de geografische ligging, verhoudingsgewijs zwaarder heeft geleden onder de Duitse bezetting dan Rusland wordt verzwegen.

Om de collaboratie van groeperingen als de OOeN in perspectief te plaatsen: volgens historici vochten ongeveer 300.000 Oekraïners in de oorlog aan Duitse kant, terwijl meer dan 7 miljoen Oekraïense soldaten in het Rode Leger tegen de Duitsers vochten. Ter vergelijking: in de oorlog vochten 23.000 Nederlanders bij de Waffen-SS.

Over de aantallen oorlogsslachtoffers die in de Tweede Wereldoorlog in de Sovjet-Unie zijn gevallen lopen de schattingen uiteen van 20 tot 27 miljoen. In 1993, toen historisch onderzoek in Rusland relatief vrij was, publiceerde het Russische ministerie van Defensie zelf de volgende cijfers: er zijn in WOII 8,7 miljoen soldaten gesneuveld, waarvan 1,3 miljoen uit Oekraïne en 6,7 miljoen uit Rusland. En 13,6 miljoen burgers, waarvan 5 miljoen uit Oekraïne en 7 miljoen uit Rusland. Oekraïne (dat in 1940 41 miljoen inwoners kende) had volgens het ministerie dus in totaal 6,3 miljoen doden te betreuren en Rusland (destijds 110 miljoen inwoners) 13,7 miljoen.

Poetins hardnekkige hameren op collaboratie heeft ertoe geleid dat Oekraïnes eigen Instituut voor Nationale Herdenking de zaak heeft omgedraaid. Bedreigd in haar voortbestaan heeft Oekraïne behoefte aan een eigen verhaal en een eigen pantheon met Oekraïense helden. Dat die helden een dubieus verleden hebben wordt gemarginaliseerd.

Maar ook dit is niet het hele verhaal.

Ruk naar rechts?

Groeit in Oekraïne de steun voor extreme nationalisten die zich succesvol weren aan het front? Ziet Zelensky zich gedwongen om die populariteit, die zich tot op heden niet in parlementszetels heeft kunnen vertalen, mee te laten wegen in zijn politieke handelen? Vindt in Oekraïne, net als in Europa, een verrechtsing plaats?

Natuurlijk gaat die vergelijking mank. Waar populistische en radicaal-rechtse partijen in Europa groeien door anti-Europese, xenofobe retoriek en verzet tegen het politieke establishment is Oekraïne verwikkeld in een oorlog met haar vroegere overheerser. Die oorlog heeft genocidale trekken en is gericht op de culturele vernietiging van het land. De Russische invasie van 2022 is een existentiële bedreiging.

Des te opmerkelijker is het dat Oekraïne, nu 25 jaar onafhankelijk, anders dan Duitsland, Frankrijk, Italië, Groot-Brittannië en Nederland, nog steeds geen radicaal-rechtse partijen van betekenis heeft. Sterker nog: extreemrechtse politieke partijen hebben in de Verchovna Rada, het parlement, nauwelijks ooit de kiesdrempel gehaald.

Waar de West-Oekraïense extreemrechtse en anti-Russische partij Svoboda (Vrijheid) in 2012 met 10% van de stemmen nog 37 parlementszetels haalde, is zij inmiddels uit het parlement verdwenen.

Oekraïne heeft nog steeds geen radicaal-rechtse partijen van betekenis

Maar het parlement is door de Russische invasie inmiddels geen getrouwe afspiegeling meer van het electoraat. Op 29 augustus 2019, bij de laatste parlementsverkiezingen, haalde Zelensky’s partij Dienaar van het Volk een comfortabele meerderheid van 254 van de 450 zetels. Het pro-Russische Oppositieplatform (43 zetels) van Viktor Medvedtsjoek is na de Russische invasie verboden en de partijleider (Poetin is de peetoom van zijn dochter) vluchtte naar Rusland. De andere partijen bleven daar ver bij achter. Europese Solidariteit van Zelensky’s voorganger Petro Porosjenko en Batkivsjtsjyna (Vaderland) van de populistische Joelia Timosjenko volgden met 26 en 25 zetels.

Die zetelverdeling is dus sinds 2019 niet meer via de stembus getest, want na de Russische inval zijn de verkiezingen opgeschort. Verkiezingen in oorlogstijd zijn niet alleen bij wet verboden in Oekraïne, ze zijn ook niet te organiseren, bijvoorbeeld in de bezette gebieden en aan het front. Stemmen zonder staakt-het-vuren is sowieso onmogelijk, aldus Zelensky.

Straat en soldaten

De politieke tegenmacht ligt in Oekraïne inmiddels elders: op straat, waar demonstranten succesvol het vertrek van corrupte staatsfunctionarissen eisten en aanvallen op corruptiewaakhonden wisten af te slaan. Deze zomer dwongen ze, woedend over het ontslag van de daadkrachtige minister van Defensie Mychajlo Fedorov, Zelensky dan ook zijn conservatieve en ongeliefde legeropperbevelhebber Oleksandr Syrsky te vervangen.

Macht ligt ook bij de anti-corruptiewaakhonden NABOe en SAPO, die bijna wekelijks de druk op de ketel houden met nieuwe beschuldigingen van corruptie in hoge overheidskringen. Zelensky heeft serieus rekening met hen te houden.

De politieke tegenmacht ligt in Oekraïne op de straat

Maar hoe staat het met de invloed van militairen? Het verzoek om de verlening van de OePA-heldentitel kwam rechtstreeks van een van Oekraïnes elite-eenheden. Het laat zien dat in Oekraïne militairen een steeds crucialere rol zijn gaan spelen. Vechtend tegen een grote overmacht heeft het leger in samenwerking met een nieuwe technische elite een onvoorstelbare innovatieve kracht ontwikkeld. Met horten en stoten wordt de oude militaire kaste gedwongen zich daaraan aan te passen.

Opvallend is de opkomst van twee legereenheden die zijn voortgekomen uit het Azov-bataljon: het Derde Legerkorps en het Azovkorps. Ze staan onder leiding van respectievelijk Andri Biletsky en Denys Prokopenko, wier militaire prestaties hoog worden ingeschat. Zij bewijzen dagelijks hun onmisbaarheid aan het front, doen aan uiterst succesvolle fondsenwerving onder Oekraïense burgers, en zouden ook over private financiering beschikken. Ze hebben dankzij hun populariteit en professionaliteit geen problemen met rekrutering. Heel Kyiv hangt vol met nogal uitgesproken wervingsposters van Biletsky's Derde Legerkorps.

Vlakbij het Onafhankelijkheidsplein hangt zelfs een meer dan levensgrote poster waarop de korpscommandant prijkt. Heeft Biletsky politieke ambities?

Biletsky en Azov

Toen Rusland in 2014 in de Donbas een volksopstand tegen Kyiv orkestreerde en faciliteerde met troepen, geld en tanks schoten tientallen Oekraïense vrijwilligersbataljons het zwakke Oekraïense leger te hulp. Een daarvan, het Azovbataljon, werd opgezet door Andri Biletsky.

Biletsky, geboren in Charkiv in 1979, heeft een extreemrechts verleden. In 2005 richtte hij de neonazistische organisatie Patriot van Oekraïne en de Sociaal-Nationale Beweging op. Onder de in 2014 voor Euromajdan gevluchte president Viktor Janoekovitsj zat hij enkele jaren gevangen wegens gewelddadige roofovervallen.

Azov trok dankzij hem extreemrechtse fanaten aan, maar in het bataljon dienden minstens net zo veel Oekraïners van ‘gewone’ signatuur.

Wel had het bataljon een voorliefde voor bedenkelijk ogende runentekens en fakkeloptochten ter herdenking van mensen als Stepan Bandera. Maar het leverde ook forse prestaties die de ‘Azovtsy’ een heldenstatus bezorgden. Zo slaagden zij er in 2015 in de opmars van de Russische troepen naar de havenstad Marioepol tot staan te brengen. Marioepol bleef Oekraïens.

Zelensky legt bloemen bij het graf van een omgekomen Oekraïense soldaat. Foto: Office of the President of Ukraine

Vanaf 2014 werden de Oekraïense vrijwilligersbataljons (die tienduizenden soldaten telden) ontmanteld of opgenomen in het reguliere leger. Het Azovbataljon werd opgenomen in de Nationale Garde, onder het ministerie van Binnenlandse Zaken, maar wist altijd een status aparte te behouden.

In 2016 richtte Biletsky de politieke partij Nationaal Korps op, waarvoor hij drie jaar in het parlement zat. Daar schitterde hij door afwezigheid en hij heeft geen politieke feiten van enige betekenis op zijn naam staan. Een politiek samenwerkingsverband tussen Svoboda en het Nationaal Korps haalde bij de parlementsverkiezingen van 2019 de kiesdrempel niet meer.

Na de Russische invasie van 2022 verdedigde Azov opnieuw haar thuisbasis Marioepol, maar tegen de Russische overmacht moest het bataljon het afleggen. De soldaten trokken zich, met honderden gestrande burgers, terug in de catacomben van staalfabriek Azovstal, midden in de stad gelegen. Na keiharde Russische bombardementen beval Zelensky de soldaten in april 2022 zich over te geven.

Honderden Azovtsy werden krijgsgevangen gemaakt. Door het Kremlin is Azov van meet af aan afgeschilderd als bewijs van het fascisme van Oekraïne. Aanvankelijk wilde Poetin zelfs een Neurenberg-achtig tribunaal tegen hen organiseren in de Russische grensstad Rostov. Daar kwam het niet van, maar de Azovtsy zijn in Rusland gruwelijk gemarteld. Ruim vijftig van hen kwamen om in het concentratiekamp bij Olenivka in de bezette Donbas. De Russen dreven hen bijeen in een barak en bliezen die uiteindelijk op.

In de loop der jaren zijn enkele tientallen Azovtsy uitgewisseld, maar hoeveel er nog in Russische krijgsgevangenschap verkeren is onbekend. Over de belegering van Azovstal zijn indrukwekkende documentaires gemaakt. Ook deze geschiedenis heeft hun reputatie bij de Oekraïners verhoogd.

Russisch grondoffensief stokt

Wat er nog restte van de Azov-strijders verzamelde zich in twee legerkorpsen. Het Derde Legerkorps wordt geleid door Andri Biletsky en telt 20.000 soldaten. En het Eerste Azovkorps van de Nationale Garde door Denys Prokopenko. Beiden hebben bij soldaten en burgers een cultstatus verworven.

Na het tumultueuze ontslag van minister van Defensie Mychajlo Fedorov wegens een hoogoplopend conflict met de conservatieve en impopulaire legerleider Oleksandr Syrsky afgelopen augustus sprak Zelensky uitgebreid met Biletsky en Prokopenko. Zelensky, die aanvankelijk voor Syrsky koos, zag zich gedwongen zijn opperbevelhebber te vervangen door een jongere en modernere militair.

Een van de eerste beslissingen van deze nieuwe topmilitair Mychajlo Drapaty was een hergroepering en herindeling van troepen voor de verdediging van de Donbas. Een hoofdrol is daarbij weggelegd voor de legerkorpsen van Biletsky en Prokopenko.

Hoe succesvol de korpsen zijn bleek begin september, toen de Oekraïners na 4 maanden radiostilte meldden dat zij bij Lyman in de Donbas 200 vierkante kilometer grondgebied hadden heroverd op de Russen, waarmee de opmars naar Slovjansk voorlopig tot staan is gebracht. Slovjansk is een van de belangrijkste voorposten in de Oekraïense verdedigingslinie die Poetin koste wat het kost in handen wil krijgen.

Bij de verdediging van de Donbas is een hoofdrol weggelegd voor de legerkorpsen van Biletsky en Prokopenko

Ook in het zuiden van de Donbas heroverden de Oekraïners stilletjes 700 vierkante kilometer. Volgens de goed geïnformeerde militair analist Mick Ryan bewijst dit dat het Russische grondoffensief ‘dood als een dodo’ is.

Inmiddels heeft Biletsky ‘Operatie Vivaldi’ aangekondigd, bedoeld om de Russische opmars stil te leggen. Een ambitieus plan, want ook Oekraïne houdt serieus rekening met een nieuwe grote mobilisatie in Rusland. De Oekraïense weerstand is tevens een van de redenen dat de Russen hun bombardementen op Oekraïense steden en infrastructuur drastisch hebben opgevoerd.

Biletsky probeert intussen zijn extreemrechtse verleden af te schudden. In een interview met Maxim Tucker in The Times van 13 augustus 2025 zei hij: ‘Ik kan zonder aarzeling zeggen dat ik geen antisemiet ben. In mijn brigade vechten Joden, zelfs Israëlische burgers. We hebben commandanten, militair leiders en medische personeelsleden die joods zijn.’

Gevraagd naar zijn politieke ambities zei Biletsky dat hij vooral bezig is met het behoud van zijn troepen, de kwaliteit van hun voeding, hun conditie en bewapening. Maar ideologie speelt daarbij een rol.

‘Het maakt niet uit hoe iemand in een oorlog verzeild raakt, ieder komt te staan voor de vraag over zijn eigen sterfelijkheid. Op dat moment zijn materiële prikkels niet van belang, niemand wil sterven voor geld. In de zwaarste ogenblikken moet een persoon tonen wie hij is — een strijder, lid van een militaire broederschap en iemand met een missie die groter is dan hijzelf.’ Biletsky’s soldaten geloven in die missie, concludeerde de interviewer.

Biletsky is voorstander van onderhandelingen met Rusland en hoopt op een patstelling met bevroren fronten, maar alleen uit een positie van kracht. En dan is het wachten op het aanbreken van Ruslands ‘tijd van interne chaos’. ‘Tegen die tijd moeten we een verenigde samenleving en een sterke militaire macht hebben zodat we, zoals Azerbeidzjan deed met Nagorno-Karabach, de kans grijpen om alles terug te halen wat ons toebehoort.’

Ontnuchtering

Op 18 augustus vond er nog een herbegrafenis in Kyiv plaats. Jevhen Konovalets was in 1929 een van de oprichters van de Organisatie van Oekraïense Nationalisten. Hij kan niet verantwoordelijk worden gehouden voor oorlogsmisdaden, want hij werd al in 1938 bij een hotel aan de Rotterdamse Coolsingel door de Russische geheime dienst vermoord.

Tijdens de officiële bijzetting noemde Zelensky kolonel Konovalets ‘een voortreffelijke zoon van het Oekraïense volk, een voorbeeldig krijger en een belangrijk staatsman van Oekraïne'. Dat Oekraïne er in zijn tijd niet in slaagde een onafhankelijke staat te worden weet de president aan ‘een gebrek aan eenheid, een gebrek aan wijsheid onder de politieke leiders van die tijd, en een gebrek aan het talent om echte banden aan te knopen met de wereld’. Die fout zal de huidige politieke leiding niet nog eens maken, bezwoer hij zijn publiek.

Voor Oekraïne is 2026 in rap tempo het jaar van de ontnuchtering geworden. Het verraad van Trump, de weifelachtige koers van de EU, de stokkende wapenleveranties, de oorlogsmoeheid bij Oekraïners en Europeanen, de turbulentie rondom corruptie in Zelensky’s entourage, de opmars van extreemrechts in Europa en de steeds hevigere Russische bombardementen zijn grote tegenvallers. Het eren van de Oekraïense keurtroepen die stand houden tegen een grote numerieke overmacht is voor Zelensky daarom op dit moment belangrijker dan Poolse historische gevoeligheden.

Terugkeer naar de status van tandeloze en onbewapende bufferstaat tussen Rusland en het Westen is voor Oekraïne geen optie meer.