Ondanks dat het front nauwelijks beweegt, lijkt de oorlog elders steeds verder te intensiveren. Rusland en Oekraïne bestoken elkaar onophoudelijk met drones en raketten. Wat is er veranderd, en wat betekenen deze ontwikkelingen voor de winter? Luitenant-kolonel Peter Schrijver, PhD-onderzoeker aan de Nederlandse Defensie Academie, maakt de balans op.

Een verwoest tankstation in Kyiv; het gevolg van een Russische droneaanval eerder deze maand. Foto: ANP / STRINGER / AFP

De afgelopen maanden lijkt de oorlog tussen Rusland en Oekraïne te intensiveren. Niet zozeer door de ontwikkelingen aan het front, maar vooral door aanvallen over en weer met drones en raketten. Zo weet Oekraïne inmiddels doelen op wel 3.000 kilometer afstand te raken, en gaan de Russische aanvallen met nieuwe, door straalmotoren aangedreven drones, non-stop door. 

Om gelijk maar even een misvatting recht te zetten: wie het gevoel van intensivering probeert te staven met cijfers, ziet dat er iets niet lijkt te kloppen. Volgens tellingen van het Institute for Science and International Security (op basis van rapportages van de Oekraïense luchtmacht) piekte de maandelijkse inzet van Russische Geran/Shahed-drones tegen Oekraïne in mei 2026 op 8.161 stuks en zakte die in juni met bijna dertig procent naar 5.749. In augustus was sprake van een verdere daling naar 5.166.

Nieuwe Russische wapensystemen

De afname valt samen met de opkomst van een nieuw type drone waartegen de Oekraïners vooralsnog geen effectief antwoord hebben. Waar in juni toestellen met een straalmotor nog maar een klein deel van de Russische inzet vormden, was een maand later het aantal lanceringen van dit type vier- à vijfmaal zo hoog. In augustus overtrof de productie van deze Geran-4 en -5 die van de oudere propellervarianten. De Oekraïense militaire inlichtingendienst, HUR, meldde diezelfde maand dat Rusland de productie van de Geran-3 had stilgelegd en productielijnen in de speciale economische zone Alaboega opnieuw had ingericht rond deze twee nieuwe modellen met straalmotoren.

De Geran-4 lijkt met een deltavleugel uiterlijk op de eerdere Geran/Shahed-varianten, maar vliegt aanmerkelijk sneller, haalt topsnelheden tot 500 kilometer per uur en heeft een bereik van 850 kilometer. Bovendien kan deze drone ontwijkende manoeuvres uitvoeren. De Geran-5 lijkt eerder op een kruisraket, draagt een explosieve kop van negentig kilo en bereikt snelheden tot 600 kilometer per uur. Doordat deze drone tot zo'n 6.000 meter hoogte kan klimmen, vliegt hij buiten bereik van eenvoudige luchtafweer en moet Oekraïne dure en schaarse raketten inzetten, zoals die van de uit het Westen afkomstige IRIS-T of NASAMS. Verder verscheen vorig jaar de Banderol, een relatief eenvoudige en goedkope kruisraket. Daarbovenop komen nog ballistische raketten die Rusland vanuit de grensregio’s lanceert.

Samen leggen deze Russische wapensystemen twee verschillende zwakheden bloot. Tegen de Geran-4 en -5-drones schieten de door Oekraïne ontwikkelde onderscheppingsdrones (nog) tekort in snelheid, alhoewel de eerste testresultaten van nieuwe generaties veelbelovend zijn. Zo publiceerden veiligheidsdienst SBOe en dronefabrikant Wild Hornets afgelopen weekend beelden waarin nieuw ontwikkelde onderscheppingsdrones Russische Geran-5-drones lijken neer te halen. Het probleem bij de onderschepping van ballistische raketten blijft het tekort aan geavanceerde Patriot-raketten.

Peter Schrijver

Luitenant-kolonel Koninklijke Landmacht

Peter Schrijver, MA, is luitenant-kolonel (Koninklijke Landmacht) en PhD-onderzoeker aan de Nederlandse Defensie Academie in Breda.

Belarussische hulp

Naast de nieuwe Russische wapensystemen, en de beperkte middelen die Oekraïne daar vooralsnog tegenover kan stellen, is er nog een factor die zorgt voor hoofdbrekens aan Oekraïense zijde. Het noordwestelijke buurland Belarus speelt daarin een belangrijke rol. Langs de grens met Oekraïne staat op Belarussisch grondgebied communicatieapparatuur die Rusland inzet bij zijn droneaanvallen. Deze repeaters zorgen ervoor dat Russische operators in verbinding blijven met hun aanvalsdrones. Daardoor zijn de Geran-drones niet per se aangewezen op een van tevoren vastgesteld coördinaat, maar kunnen ze ook worden ingezet tegen gelegenheidsdoelen: een benzinestation of zelfs een rijdende trein. De operator kijkt dankzij de repeaters mee via de camera van de drone en kan die live bijsturen.

Ook lijken de drones gebruik te maken van het Belarussische mobiele netwerk. De Oekraïense presidentieel adviseur Serhii 'Flash' Beskrestnov leidt uit de vliegroutes af dat de drones verbinding maken met commerciële LTE-netwerken in Belarus. LTE (Long Term Evolution) is de standaard achter 4G, het gewone mobiele internet van telefoons. Door vlak langs de grens te vliegen behouden de drones verbinding met hun operators, richting het westen van Oekraïne.

 Overzichtskaart van Russische aanvallen met drones en raketten op Oekraïne op 12 september 2026. Zie o.a. de drones die dicht langs de grens met Belarus naar het westen van Oekraïne vliegen. Afbeelding: Strategic Aviation / Telegram

Deze communicatieapparatuur is dit jaar inzet van touwtrekkerij tussen Kyiv en Minsk. In februari meldde Oekraïne het netwerk in het noorden te hebben uitgeschakeld, zonder te zeggen hoe. In juni stelde president Volodymyr Zelensky Aleksandr Loekasjenko van Belarus een ultimatum: zet de apparatuur uit, of Oekraïne doet het zelf. Vanaf 22 juni lagen de verbindingen volgens Zelensky stil. Inmiddels staan de repeaters volgens luitenant-generaal Oleh Ivasjtsjenko, het hoofd van de Oekraïense HUR, echter weer aan.

Wat dat in de praktijk betekent, bleek op zondag 13 september bij Jahodyn, vlakbij de Poolse grens. Russische drones troffen daar eerst een benzinestation, waarna de grensovergang tijdelijk dicht moest. Later die dag raakte een drone de locomotief van een stilstaande trein op de spoorlijn Kyiv-Warschau. Er vielen geen slachtoffers. De aanval trok internationaal veel aandacht, want kort daarvoor was een diplomatieke trein vertrokken met onder anderen Boris Johnson, Carl Bildt en veiligheidsadviseurs van Europese regeringen, op de terugweg van de conferentie Yalta European Strategy in Kyiv. De Oekraïense spoorwegen hadden die trein vanwege de dreiging eerder laten vertrekken en sluiten niet uit dat die het doelwit was. Moskou sprak van een aanval op infrastructuur voor militaire leveringen uit Europa.

Journalist Denis Trubetskoj pleit voor relativering: aanvallen op spoorweginfrastructuur, ook diep in het westen van Oekraïne, zijn volgens hem niet nieuw. Dat de reizen van westerse vertegenwoordigers verstoord raken, neemt Moskou graag op de koop toe. Maar de (overmatige) media-aandacht daarvoor is volgens Trubetskoj sterk westers gekleurd en zegt weinig over de aard van de campagne tegen Oekraïense infrastructuur. Rusland richt zich al maanden op de Oekraïense aanvoerketen: opslagplaatsen, distributiecentra, medicijndepots, het spoor en benzinestations. Aanvallen op tankstations kende Oekraïne vooral uit frontregio's als Charkiv, Soemy en Zaporizja, maar sinds deze zomer vinden er ook aanvallen plaats verder westwaarts, in het midden van het land. Inmiddels heeft ook Kyiv ermee te maken. Op 10, 11 en 15 september werden in de hoofdstad tankstations en opslaghallen geraakt. Aanvallen op distributiecentra voor levensmiddelen zorgden af en toe voor lege schappen in de supermarkten.

Aanvallen op tankstations kende Oekraïne vooral uit frontregio's als Charkiv, Soemy en Zaporizja, maar sinds deze zomer vinden er ook aanvallen plaats verder westwaarts, in het midden van het land

Oekraïense tegenreactie

Ondertussen zoekt Oekraïne naar een antwoord: het wil niet alleen de figuurlijke ‘pijl’ (lees: drones en ballistische raketten) onderscheppen, maar ook de boogschutter uitschakelen. Het gaat daarbij met name om de mobiele lanceervoertuigen waarmee Rusland ballistische raketten afvuurt. 

Het vinden en raken van die systemen is erg moeilijk en lukt zelden. Uit mediaberichten is sinds 2025 slechts een handvol treffers bekend waarbij een of meerdere voertuigen werden getroffen: Brjansk (juni 2025), Koersk (augustus 2025), de Krim (maart 2026) en Taganrog (mei 2026). Op 22 augustus meldde Zelensky een nieuwe treffer nabij de grens, als onderdeel van een apart project om lanceerposities op te sporen. Russische bemanningen houden hun lanceerinrichtingen 150 tot 200 kilometer achter de frontlinie, buiten bereik van Oekraïense HIMARS-raketsystemen. Het kost doorgaans zo’n zestien minuten om vanaf zo’n mobiele lanceerinrichting de eerste Iskander-raket te lanceren en vier minuten tot de tweede. Daarna is het voertuig weer weg, naar een schuilplaats.

 Een mobiel lanceervoertuig voor ballistische raketten van het type Iskander. Foto: Wikimedia Commons / CC BY-SA 4.0

De jacht op de mobiele lanceerinstallaties zou aanzienlijk worden vergemakkelijkt als Oekraïne ook boven Russisch grondgebied toegang krijgt tot Starlink, de satellietdienst van het Amerikaanse bedrijf SpaceX. Waar de Oekraïense langeafstandsdrones nu nog vaak naar voorgeprogrammeerde coördinaten vliegen, waaronder ‘statische’ doelen zoals raffinaderijen en munitiedepots, zouden drones met behulp van Starlink ter plekke aan- en bijgestuurd kunnen worden, legt directeur Iryna Terech van de Oekraïense wapenfabrikant Fire Point uit. 

Boven bezet Oekraïens gebied werkt dit al: op 50 tot 200 kilometer achter het front heeft Oekraïne Russische logistieke aanvoerroutes en luchtverdediging zwaar getroffen. Rusland reageert inmiddels met verstoringssystemen die specifiek op Starlink gericht zijn. Boven Rusland zelf blokkeert SpaceX het gebruik. Op 28 juli vroeg Zelensky de Amerikaanse president Donald Trump om Elon Musk, eigenaar van SpaceX, over te halen die blokkade op te heffen. Toestemming is er vooralsnog niet.

Desondanks zit Oekraïne niet stil. Kyiv spreekt van ‘langeafstandssancties’: aanvallen die de Russische oorlogseconomie moeten raken waar westerse sancties tekortschieten. De olie-industrie is daarbij het belangrijkste doelwit. Volgens het Internationaal Energieagentschap (IEA) werd in de eerste acht maanden van dit jaar gemiddeld eens per drie dagen een Russische raffinaderij geraakt. In juli zakte de raffinage naar het laagste niveau sinds 2002. Deze maand liggen volgens persbureau Reuters drie van de zes grootste dieselraffinaderijen stil of draaien die slechts op een fractie van hun capaciteit. Zondagochtend vielen de Oekraïense strijdkrachten nog een raffinaderij aan in Moskou. 

Volgens het Internationaal Energieagentschap werd in de eerste acht maanden van dit jaar gemiddeld eens per drie dagen een Russische raffinaderij geraakt

Sinds half juli is daar een nieuw doelwit bijgekomen: de magazijnen van Wildberries, het Russische antwoord op Amazon. Volgens Kyiv slaan die ook dronecomponenten, navigatieapparatuur en ander militair materieel op. In augustus volgde concurrent Ozon. De campagne is niet zonder schaduwkant: bij de eerste aanvallen kwamen minstens negen magazijnmedewerkers om en kleine Russische ondernemers zagen hun voorraden in vlammen opgaan.

Een steeds groter slagveld

Opvallend is ook de toegenomen afstand. Op 9 september troffen drones van de Oekraïense speciale eenheden twee installaties voor gaswinning bij Novy Oerengoj in West-Siberië, op ruim 3.000 kilometer van Oekraïne. Deze regio gold tot dan als volkomen veilig achterland.

Ook op zee reikt de langeafstandscampagne ver. In de Kaspische Zee raakte Oekraïne sinds december vorig jaar meermaals Russische boorplatforms en marineschepen. In juli werd ook een schip getroffen dat volgens Kyiv militaire vracht voor Iran vervoerde. Teheran sprak van een aanval op een koopvaardijschip waarbij een zeeman omkwam en ontbood de Oekraïense zaakgelastigde. Volgens The New York Times overwoog Iran zelfs een raketaanval als represaille. 

Ook in de Middellandse Zee is het onrustig: in december 2025 claimde de Oekraïense veiligheidsdienst SBOe een aanval op de schaduwvloottanker Qendil, op meer dan 2.000 kilometer van Oekraïne, ergens tussen Griekenland en Libië. In maart vloog de Russische gastanker Arctic Metagaz bij Malta in brand. Moskou beschuldigde Oekraïne hierop van een aanval met zeedrones vanaf de Libische kust. In mei vonden Griekse vissers bij Lefkada een zeedrone in een grot; volgens de Griekse autoriteiten zou het gaan om een Oekraïense drone. Op 6 september werd bij Kreta het Russische vrachtschip Lady Mariia door drones bestookt, een schip dat volgens de Oekraïense militaire inlichtingendienst wapens vervoert. Dat Oekraïense drone-eenheden in het Middellandse Zeegebied opereren, ook vanaf de kust van Libië, bevestigde CNN op 12 september. Kyiv houdt zijn kaken vooralsnog stijf op elkaar.

Beelden van een Oekraïense aanval op een Russische tanker in de Middellandse Zee. Screenshot uit een video van de SBOe van 19 december 2025 / The Kyiv Independent.

Een antwoord op deze aanvallen in de diepte heeft Rusland niet. Poetin tekende eind augustus een decreet waarmee de staat vitale infrastructuur kan overnemen als eigenaren die onvoldoende tegen drones beschermen of niet herstellen. Dat zegt veel: de verantwoordelijkheid verschuift naar bedrijven. Het leger zelf kampt al met een tekort aan luchtverdediging.

Op een wapenbeurs in Polen begin september suggereerde de leiding van Fire Point dat Rusland geconfronteerd zou worden met meer nieuwe Oekraïense wapensystemen. Nieuw zijn dergelijke uitspraken allerminst. Zo stelde de hoofdontwerper van het bedrijf, Denys Sjtilerman, in juni dat de eerste aanvallen op Moskou met een eigen ballistische raket al dit najaar zouden kunnen plaatsvinden. Het zou hierbij gaan om de grotere ballistische FP-9-raket, met een bereik van 800 tot 850 kilometer, maar die zit nog midden in de ontwikkelfase. Volgens de baas van Fire Point is Oekraïne domweg te klein om die raket volledig uit te testen. Het bedrijf zal de laatste proef waarschijnlijk op de tegenstander zelf moeten doen. Afgelopen weekeinde waren er geruchten dat Oekraïne een eigen ballistische raket heeft ingezet tijdens een grote droneaanval op Moskou en andere Russische steden. Dit is vooralsnog onbevestigd.

Vooruitzichten voor de winter

De Russische en Oekraïense langeafstandscampagnes richten zich dus voornamelijk op het achterland, maar de schade die ze daar aanrichten verschilt sterk. De UN Human Rights Monitoring Mission verifieerde in de eerste zeven maanden van dit jaar 1.839 gedode en 10.638 gewonde Oekraïense burgers, tegen 1.434 en 7.216 een jaar eerder. Het merendeel van deze burgerslachtoffers viel als gevolg van langeafstandsraketten en drones op steden ver van het front. Rusland meldt over het eerste halfjaar 250 doden en 1.596 gewonden op eigen grondgebied, cijfers die de VN niet kon verifiëren. Dat verschil zit vooral in de doelkeuze: Oekraïne richt zijn langeafstandsmiddelen op raffinaderijen, magazijnen en militaire doelen, niet op doelen in woonwijken.

De verwachting voor aankomende winter is dat Rusland ook opnieuw de Oekraïense energie-infrastructuur zal proberen te raken. Vorige winter zorgden Russische aanvallen bij twintig graden vorst voor een noodsituatie, waarin miljoenen Oekraïners zonder elektriciteit en verwarming zaten. Van de ongeveer 55 gigawatt opwekcapaciteit van voor de oorlog was in februari nog zo'n 11,5 gigawatt beschikbaar. Kyiv is dit jaar veel eerder begonnen met voorbereidingen: kleinere energiebronnen, beter beschermde verdeelstations en noodvoorzieningen voor warmte en water.

De verwachting voor aankomende winter is dat Rusland ook opnieuw de Oekraïense energie-infrastructuur zal proberen te raken

De Oekraïense premier Serhi Koretskyj acht het land beter voorbereid dan vorig jaar, maar zegt ook dat niet elke installatie te beschermen is. De grootste zorg blijven ballistische raketten en de snelle Geran-drones. Rusland zou alle belangrijke elektriciteitscentrales in Oekraïne kunnen raken, zegt de Tsjechische analist Jakub Janovsky, en de Oekraïense voorraad Patriot-afweerraketten blijft krap. Daarnaast gaat de Russische campagne tegen de spoorwegen door. Dit jaar is het spoor volgens de Oekraïense autoriteiten al ruim 1.500 keer aangevallen, meer dan in heel 2025.

Maar ook Rusland merkt de gevolgen van de aanhoudende Oekraïense langeafstandsdrones. Het land heeft nog steeds te maken met brandstoftekorten. De raffinage ligt op het laagste niveau in twintig jaar, de export van benzine, diesel en kerosine is aan banden gelegd en Rusland importeert inmiddels brandstof uit India, Zuid-Korea en Turkije. Russische media verwachten dit jaar geen terugkeer naar het oude productieniveau. De gevolgen reiken verder dan het tankstation: boeren in het zuiden kampten tijdens de oogst met dieseltekorten. Toch is de druk niet overal even voelbaar. Een opiniestuk in The Kyiv Independent wijst erop dat van alle Oekraïense aanvallen op doelen in Rusland afgelopen zomer, vooral die op Wildberries en Ozon de gesprekken op Russische sociale media als VKontakte en Telegram domineerden.

Oekraïne is steeds beter in staat om terug te slaan, tot diep in Rusland. De ongelofelijke concentratie luchtverdedigingssystemen waarmee de Russische hoofdstad wordt beschermd, blijkt zeker niet altijd genoeg. Afgelopen weekend nog raakten Oekraïense drones een belangrijke olieraffinaderij in Moskou. Als zelfs de best verdedigde stad van het land niet buiten schot blijft, is het aannemelijk dat naast de Moskovieten veel meer Russen gaan merken dat de ‘speciale militaire operatie’ geen ver-van-mijn-bedshow is.