De benoeming van Mychajlo Drapaty tot nieuwe legerchef van Oekraïne wekt verwachtingen van verandering. Maar hoeveel ruimte heeft hij daadwerkelijk om het leger te hervormen? Zijn belangrijkste uitdagingen liggen niet alleen op het slagveld, maar ook binnen de militaire organisatie zelf. Lesia Bidochko analyseert wat er onder Drapaty kan veranderen en waar zijn bevoegdheden ophouden.
Legerchef Drapaty, opvolger van Syrsky, schudt president Zelensky de hand. Foto: ANP / Handout / UKRAINIAN PRESIDENTIAL PRESS SERVICE / AFP
In mei 2014 reed een Oekraïens infanteriegevechtsvoertuig met hoge snelheid op een barricade in Marioepol af. 'Gas erop!', beval bataljonscommandant Mychajlo Drapaty de bestuurder, waarna het voertuig dwars door de barricade heen reed. Het incident wordt vaak aangehaald als illustratie van de vastberadenheid van de nieuwe bevelhebber van de Oekraïense strijdkrachten. Twaalf jaar later staat Drapaty voor een grotere barricade: de institutionele problemen van het Oekraïense leger.
Zijn belangrijkste opdracht is het verbeteren van de leiderschapscultuur, het delegeren van taken en de verantwoordingsplicht binnen de krijgsmacht. Hervormingen op het gebied van mobilisatie, aanbestedingen en de opbouw van gevechtscapaciteit zijn echter zaken die samen met het ministerie van Defensie en de president moeten worden uitgevoerd. Mychajlo Drapaty kan de mentaliteit binnen het leger veranderen, maar niet de fundamentele maatschappelijke structuren die het leger parten spelen. Zijn benoeming kan critici tevredenstellen op terreinen waarop hij daadwerkelijk bevoegdheden heeft, maar laat de politieke economie van de nationale defensie, waar veel van de problemen liggen, grotendeels ongemoeid.
De erfenis van Syrsky
In Oekraïne en bij zijn buitenlandse partners ziet men de benoeming van Mychajlo Drapaty graag als een breuk met het tijdperk van zijn voorganger, Oleksandr Syrsky. Diens periode als opperbevelhebber werd gekenmerkt door weinig ruimte voor initiatief en promoties die sterk op loyaliteit waren gebaseerd.
Maar een legerchef kan de oorlog die hij erft niet naar eigen inzicht vormgeven. Drapaty krijgt te maken met dezelfde personeelstekorten, dezelfde afhankelijkheid van westerse wapenleveranties en dezelfde Russische overmacht in manschappen en vuurkracht. Iedere Oekraïense commandant heeft in de eerste plaats de taak het front niet verder te laten opschuiven en tegelijkertijd Russische doelen achter het front aan te vallen.
Drapaty krijgt te maken met dezelfde personeelstekorten, dezelfde afhankelijkheid van westerse wapenleveranties en dezelfde Russische overmacht in manschappen en vuurkracht
De eerste maanden zullen daarom waarschijnlijk eerder in het teken staan van continuïteit dan van verandering. Onder de voormalige minister van Defensie Mychajlo Fedorov heeft de grootschalige ontwikkeling en inzet van middellangeafstandsdrones geleid tot een heus luchtoffensief: aanvallen op wegen, opslagplaatsen, commandoposten, luchtverdedigingsposities en reserves, bedoeld om Russische eenheden diep achter het front operationeel te isoleren.
Zonder luchtoverwicht en zonder op de grond een grote doorbraak te kunnen forceren vanwege de voortdurende surveillance door Russische satellieten, is Oekraïne steeds meer gaan werken met grote aantallen relatief goedkope drones. Die voeren inmiddels taken uit waarvoor westerse strijdkrachten normaal gesproken vliegtuigen en precisieraketten zouden inzetten.
De Oekraïense aanpak speelt in op een zwakke plek in de opbouw van de Russische luchtverdediging. De Russische luchtafweersystemen zijn op zichzelf krachtig, maar werden in de eerste plaats ontworpen om een beperkt aantal dure vliegtuigen en raketten uit te schakelen. Ze zijn veel minder geschikt om een voortdurende stroom van verspreid opererende, goedkope drones tegen te houden die in de buurt van de frontlinie op zoek gaan naar bewegende doelen.
Voor Drapaty is dit, net als voor zijn voorganger, de belangrijkste strategie om Oekraïne te verdedigen en tegelijk belangrijke operationele successen te boeken zonder dat daarvoor een doorbraak op de grond nodig is.
Kan de Oekraïense generale staf leren?
Zolang deze operationele strategie dominant blijft, zullen de belangrijkste veranderingen onder Drapaty waarschijnlijk te maken hebben met de manier waarop beslissingen worden genomen. Brigadecommandanten die eerder onder Drapaty dienden, vertelden Rob Lee van het Foreign Policy Research Institute dat de nieuwe legerchef hen vroeg welke ondersteuning zij nodig hadden en luisterde naar hun inschatting van de situatie in hun sector. Dat klinkt als competent leiderschap.
Maar deze manier van leidinggeven werkt alleen als ondergeschikten de ruimte en de mogelijkheid krijgen om de volledige waarheid te vertellen. Als slecht nieuws op het hoofdkwartier wordt bestraft, worden beslissingen genomen op basis van een vertekend beeld van de werkelijkheid. Drapaty zal waarheidsgetrouwe rapportages daarom moeten belonen en een omgeving moeten creëren waarin commandanten zonder angst kunnen melden met welke problemen hun eenheden kampen.
Ook wordt van Drapaty verwacht dat hij de micromanagementcultuur van de generale staf terugdringt en korps- en brigadecommandanten meer zelfstandigheid geeft. Daarnaast kan hij het promotiesysteem tegen het licht houden en officieren belonen die hun eenheden goed laten functioneren en problemen oplossen, in plaats van degenen die ervoor kiezen hun leidinggevenden niet tegen te spreken.
Geen van deze maatregelen garandeert op zichzelf betere besluitvorming, maar de kans is wel groter dat het leger fouten en problemen tijdig ontdekt, voordat die leiden tot operationele mislukkingen.
Technologie is een tweede aspect om in de gaten te houden. Drapaty sprak zich publiekelijk uit voor de hervormingen van [de ontslagen defensieminister, red.] Fedorov. Hij noemde daarbij Drone Line — een programma dat gespecialiseerde drone-eenheden en middelen concentreert in prioriteitssectoren van het front — als voorbeeld van hoe een overheidsbesluit de situatie aan de frontlinie snel kan veranderen.
Drapaty sprak zich publiekelijk uit voor de hervormingen van Fedorov
Tegelijk erkende hij dat veel waardevolle initiatieven alleen slagen 'ondanks het systeem', en niet dankzij het vermogen van het bestaande systeem om ze goed in te passen.
Fedorov versnelde de innovatie op het slagveld door gesloten aanbestedingsnetwerken te vervangen door openbare concurrentie. Dat model leverde resultaten op, maar maakte ook machtige vijanden binnen het militair-industriële establishment. De publieke steun van Drapaty voor deze aanpak wijst erop dat hij die lijn wil verdedigen tegen institutionele weerstand. Het gaat daarbij niet alleen om technologische vernieuwing, maar ook om de hervorming van het aanbestedingssysteem dat deze innovatie mogelijk heeft gemaakt.
Als legerchef verkeert Drapaty bovendien in een betere positie om innovaties die binnen afzonderlijke eenheden ontstaan te koppelen aan de operationele planning aan het hele front. Grondrobots en zware drones kunnen voorraden vervoeren door gebieden waar het inzetten van een voertuig of een groep militairen inmiddels onverantwoord gevaarlijk is geworden.
Het achterliggende doel is duidelijk: drones en robots laten sneuvelen in plaats van soldaten. Daarmee verandert ook de betekenis van het begrip 'uitputtingsoorlog'. Oekraïne kan Rusland niet verslaan in een wedstrijd om het grootste aantal militairen, maar kan verliezen wel opvangen door kostenefficiënte, verspreid inzetbare systemen te gebruiken.
Hervormingen onder het toeziend oog van de president
De hervormingen zullen zich echter niet in een politiek vacuüm voltrekken. Politiek gezien kan Drapaty voor een aantal moeilijkere uitdagingen komen te staan dan Syrsky.
Hij verkreeg zijn nieuwe rol mede dankzij de kartonnen protestborden van demonstranten die recent de straat op gingen. Daardoor kunnen delen van het militaire en politieke establishment hem zien als iemand die hen door de straat is opgedrongen. In werkelijkheid is hij een beroepsmilitair die al meer dan twintig jaar in dienst is en bepaald geen buitenstaander.
Een groot protest in Kyiv op 31 juli tegen het ontslag van voormalig minister van Defensie Fedorov. Foto: ANP / EPA / SERGEY DOLZHENKO
Zijn populariteit vormt wel een kwetsbaarheid. De casus-Valerij Zaloezjny heeft laten zien hoe snel een populaire commandant een politiek probleem kan worden wanneer zijn publieke aanzien te groot wordt naar de smaak van de president. De minder populaire Syrsky genoot juist een sterkere bescherming door de president, maar had te kampen met scepsis onder de bevolking. Drapaty begint nu met hoge publieke verwachtingen. Die populariteit kan een probleem worden als die verder blijft groeien.
De casus-Zaloezjny heeft laten zien hoe snel een populaire commandant een politiek probleem kan worden wanneer zijn publieke aanzien te groot wordt naar de smaak van de president
De omstandigheden rond zijn benoeming vergroten die kwetsbaarheid. Drapaty werd niet via de reguliere procedure aangewezen als opvolger van Syrsky, maar vooral om de maatschappelijke en politieke woede na het ontslag van Fedorov te bezweren. Zoals Chatham House schrijft: zijn benoeming werd breed geïnterpreteerd als een manier om de 'tech-first'-koers van de voormalige minister voort te zetten.
Dat geeft Drapaty een ongebruikelijk mandaat, en laat tegelijkertijd weinig ruimte voor fouten. Iedere vertraging bij het integreren van drones, het hervormen van aanbestedingsprocedures of het verbeteren van de bescherming van troepen kan worden uitgelegd als bewijs dat het oude systeem nog altijd overeind staat.
De eerste tekenen van Drapaty’s succes zullen waarschijnlijk niet op een landkaart zichtbaar zijn. Ze zullen eerder blijken uit de vraag of korpsstaven daadwerkelijk meer bevoegdheden krijgen; of commandanten kunnen melden dat een opdracht onuitvoerbaar is zonder dat dit hun loopbaan schaadt; en of promoties en ontslagen worden gebaseerd op prestaties in plaats van op de nabijheid tot de legerleiding.
Een andere belangrijke graadmeter is de gevechtsbereidheid en de interne organisatie van de krijgsmacht: voorspelbaardere rotaties, betere voorbereiding van opvolgers en minder situaties waarin soldaten worden ingezet voor taken die ook door drones of grondrobots kunnen worden uitgevoerd.
Vooruitgang op die terreinen hangt ook af van het succes van de lopende hervorming van de mobilisatie. Als deze indicatoren zich positief ontwikkelen, kan de benoeming van Drapaty daadwerkelijk een omslag betekenen in de manier waarop Oekraïne oorlog voert. Gebeurt dat niet, dan erft hij niet alleen het leger van Syrsky, maar uiteindelijk ook de schuld voor de problemen die uit datzelfde systeem voortkomen.
Wat nu?
De operationele verbeteringen die Drapaty voor ogen heeft kunnen middels betere coördinatie het aantal slachtoffers terugdringen. Informatie kan eerlijker door de commandolijn omhoog worden doorgegeven en jonge officieren kunnen strenger worden beoordeeld en op basis van hun prestaties worden bevorderd. Tegelijkertijd vergroot dit de druk op Zelensky om iets te doen aan het hoge verloop binnen het ministerie van Defensie.
Zelfs als Drapaty de militaire operaties weet te verbeteren, kan hij tegen een muur oplopen als de procedures rond mobilisatie en aanbestedingen onvoldoende veranderen. Hij kan dan worden bekritiseerd omdat hij 'niet genoeg hervormt', terwijl Zelensky de bevoegdheden van het ministerie van Defensie juist verder onder presidentiële controle brengt.
In dat geval zou de machtswisseling vooral een kwestie zijn van het verplaatsen van verantwoordelijkheden, zonder ook de bijbehorende bevoegdheden over te dragen. Oekraïne heeft dan wel zijn legerchef vervangen, maar niet het systeem dat hij geacht wordt te hervormen.
10 jaar RAAM: wij hebben uw hulp nodig
In 2026 bestaat RAAM 10 jaar. Het is geen vanzelfsprekendheid dat we blijven voortbestaan. Daarvoor hebben we uw hulp nodig. Met uw giften kunnen wij auteurs een bescheiden honorarium betalen, onderzoek doen en Kennisplatform RAAM overeind houden. Wij zijn een ANBI: uw gift is aftrekbaar van de belasting.
