Ooit gehoord van South Medica? Het Russische bedrijf biedt Philips-apparatuur aan op de bezette Krim en demonstreert die in een omstreden techpark bij Moskou. Toch hield dat de Nederlandse multinational niet tegen om zijn distributeur begin dit jaar te belonen met een award voor recordverkopen, ontdekte Dénis van Vliet. 'Dit is onacceptabel.’

De Russische Philips-ceo Roman Sabirov (rechts) reikt een award uit aan South Medica-directeur Konstantin Sitkov (tweede van rechts). Foto: South Medica

Een prijs krijgen van een multinational: niet elke ondernemer kan dat zeggen. Maar Konstantin Sitkov wel. De directeur en eigenaar van het Russische bedrijf South Medica ontving in januari 2026 in Moskou een award van Philips voor beste doorverkoper van medische apparaten van het Nederlandse merk, meer specifiek: voor het doorverkopen van echoapparaten waarmee artsen hart- en vaatziekten, tumoren en zwangerschappen onderzoeken. De prijs werd uitgereikt door Roman Sabirov, ceo van Philips Rusland en Centraal-Azië.

Een persbericht met foto verscheen daags na de uitreiking op de website van South Medica. Sabirov staat erop naast Sitkov, die de award met beide handen vasthoudt. Op het scherm achter hen: Play to win together, oftewel: samen gaan voor de winst. In het persbericht wordt het partnerschap met Philips geprezen: dankzij de samenwerking krijgen klanten 'opleidingen op wereldniveau'. Ook sprak South Medica zijn vertrouwen uit in 'de veelbelovende toekomst van gezamenlijke projecten' met Philips, dat na de invasie van Oekraïne in Rusland bleef omdat ook Russen recht hebben op gezondheidszorg.

Doorvoerkanaal naar de Krim

Wat dan weer niet in het persbericht staat, is dat South Medica, als officiële partner van Philips, de apparaten ook aanbiedt op het schiereiland de Krim en ze demonstreert in het Skolkovo Technopark in Moskou. De in 2014 geannexeerde Krim is internationaalrechtelijk Oekraïens grondgebied en door vrijwel geen enkel land erkend als Russisch. De hightechcampus Skolkovo, ooit opgericht als de Russische tegenhanger van Silicon Valley, staat sinds 2022 op de Amerikaanse sanctielijst als doorvoerkanaal voor westerse technologie naar de Russische defensie-industrie.

Toen RAAM beide bedrijven vroeg of het verkoopsucces mede te danken is aan de activiteiten op de Krim en de demonstraties in Skolkovo, verdween het persbericht, dat al maanden online stond, binnen 24 uur van de website. Via het internetarchief Wayback Machine is de pagina nog wel terug te vinden.

Dénis van Vliet

Journalist

Dénis van Vliet is journalist. Hij volgt de ontwikkelingen in de (voormalige) Sovjet-Unie en Rusland al sinds zijn jeugd.

Een inhoudelijke reactie liet langer op zich wachten: Philips meldde na twee weken dat er geen door Philips goedgekeurde activiteiten hadden plaatsgevonden op de Krim. Het bedrijf beschikt over systemen om te voldoen aan alle sancties en exportcontroles, aldus Philips. Sitkov reageerde ondanks herhaalde pogingen helemaal niet.

Concreet bestaat dat systeem van Philips uit een intern raamwerk met een adviestool en een apart handboek voor exportcontroles. Dat handboek zelf is niet openbaar, maar het overkoepelende beleid wel. Daarin staat dat Philips verplicht is om zakenpartners vooraf te screenen tegen sanctielijsten voordat een relatie wordt aangegaan. South Medica zelf staat noch op een Amerikaanse, noch op een Europese sanctielijst. Het systeem toetst dus namen, niet gedrag. Een distributeur die openlijk op de Krim en in Skolkovo actief is, doorstaat de test.

'Dat Philips nog zaken doet in Skolkovo, is onacceptabel', zegt Tweede Kamerlid Hanneke van der Werf van regeringspartij D66. 'Skolkovo is nauw verbonden met de Russische oorlogsindustrie. Daarmee gaat het argument van zorg voor Russische burgers niet meer op. De druk op Rusland moet maximaal blijven; wat ons betreft hoort speciale medische apparatuur gewoon in het volgende sanctiepakket.'

De inmiddels offline gehaalde pagina op de website van South Medica, waarop het bedrijf zijn Philips-award aankondigde. Screenshot

 De letter en de geest van de wet

Helemaal buiten het vizier van de Europese autoriteiten is Skolkovo niet. Het bijbehorende Skolkovo Institute of Science and Technology staat sinds februari 2023 zelf op een Europese sanctielijst, als een van bijna honderd instellingen die de EU direct koppelt aan het Russische leger. Zulke instellingen mogen geen westerse technologie, apparatuur of financiering meer ontvangen. Maar waar de VS het hele technopark op de sanctielijst heeft gezet, doet de EU dat niet: die richt zich op specifieke instituten en bedrijven, niet op een hele campus. Technopark Skolkovo LLC zelf, de rechtspersoon die het congres organiseerde waar South Medica zijn Philips-apparatuur toonde, staat dan ook niet apart vermeld.

Wat betreft de uitvoer van medische apparatuur naar Rusland liggen de Europese en Amerikaanse regels dicht bij elkaar: beide staan gewone medische handel in de basis toe, maar draaien de duimschroeven aan zodra de tegenpartij banden heeft met het leger of de defensiesector. Voor de VS geldt sinds mei 2023 een aparte, strengere vergunningsroute voor medische apparatuur naar dat soort entiteiten, waaronder expliciet Skolkovo, die per geval wordt getoetst op mogelijke steun aan het Russische leger. Maar in de basis geldt: westerse bedrijven mogen nog altijd vrijwel ongehinderd medische apparatuur naar Rusland verkopen - zolang de afnemer niet met naam op een sanctielijst staat. 

Of zoals een woordvoerster van het ministerie van Buitenlandse Zaken, dat belast is met de implementatie van de sancties, het verwoordt: 'De rationale hierachter is dat de EU niet de Russische bevolking zelf wil raken, maar het vermogen van Rusland om de illegale agressieoorlog in Oekraïne voort te zetten.'

Voor de Krim gold al langer een apart en zwaarder sanctieregime, omdat de EU niet alleen de Russische economie wil raken, maar de annexatie zelf wil bestraffen. Toch staat medische apparatuur ook in dát regime niet op de verboden lijst, en rechtstreeks exporteren doet Philips sowieso niet: het bedrijf levert aan een Russische distributeur, niet direct aan klanten op het schiereiland.

Daarmee lijkt Philips zich dus aan de regels te houden. Maar dat is niet hetzelfde als handelen naar de geest van wat het bedrijf zelf al jaren beweert. Hoe verhoudt de prijsuitreiking aan Sitkov zich tot Philips' eigen woorden? Het bedrijf liet in een officiële verklaring weten zijn marketingactiviteiten in Rusland al sinds eind 2022 te hebben opgeschort, en zich uitsluitend te richten op de levering van medische systemen aan de lokale bevolking. 

Bestuursvoorzitter Feike Sijbesma herhaalde die belofte nog in mei 2025 tegenover aandeelhouders: Philips zou zijn activiteiten in Rusland fors hebben afgebouwd, op de levering en onderhoud van essentiële medische apparatuur na. Een award-ceremonie met persbericht, promotiebanners en de tekst 'Play to win together' is moeilijk te rijmen met die belofte; dit was geen stille levering aan een ziekenhuis, maar een publieke viering van commercieel succes.

Openlijk pronken

Bovendien lijkt South Medica, door Philips op zijn Russische website aangeduid als premium partner, heel anders te staan tegenover de oorlog. Een goed half jaar voor de prijsuitreiking organiseerde South Medica een medisch seminar in Simferopol over echografie bij zwangerschap en vrouwenziekten. South Medica-baas Sitkov was daar blijkens een foto op Telegram zelf ook aanwezig. Op de achtergrond is het logo van het Krimse ministerie van Volksgezondheid te zien, evenals een banner met de tekst '80 jaar Overwinning'. Daarop staat een afbeelding van het Sint-Joris-lint, een symbool dat Rusland sinds 2014 inzet als patriottisch teken voor de annexatie van de Krim en dat inmiddels in diverse landen verboden is. 

South Medica-baas Sitkov (midden) op een seminar in Simferopol, mei 2025. Op de achtergrond het logo van het Krimse ministerie van Volksgezondheid en '80 jaar Overwinning'-decoratie. Foto: Telegram

In het najaar van 2025 keerde South Medica terug naar de Krim voor de jubileumeditie van de vakbeurs Zdravoochranenie Krim in Jalta, een jaarlijks evenement onder auspiciën van het Krimse ministerie van Volksgezondheid. De beurs werd geopend met een welkomstwoord van de sinds 2014 door de EU gesanctioneerde Sergej Aksjonov, het door Rusland aangestelde 'hoofd van de Republiek Krim'. Hij was zelf niet aanwezig; zijn toespraak werd voorgelezen.

Jalta, bezet Krim, september 2025. Op de tiende editie van de medische vakbeurs Zdravoochranenie was South Medica present. Foto: Ministerie van Volksgezondheid van de Republiek Krim

Ook van het aanbieden van Philips-apparatuur op de Krim, dat Philips naar eigen zeggen nooit heeft goedgekeurd, maakt South Medica geen geheim. Op zijn website vermeldt de distributeur aan welke steden het klinische apparatuur op proef levert, in de hoop dat deze daarna wordt aangeschaft. Op de lijst voor het verkooprayon 'Zuidelijk Federaal District' prijken Simferopol en Sebastopol. Klinieken in dit district profiteren bovendien van een 'prioritaire en versnelde levertijd'. De Krim wordt dus niet als een uithoek behandeld, maar als kerngebied. De aangeboden apparatuur is allerminst bescheiden: het gaat om high-end echoscanners van Philips, waarvan de topmodellen voor hartdiagnostiek ruim 100.000 dollar per stuk kosten.

Over de aanwezigheid op Skolkovo – volgens de VS de plek waar westerse technologie wordt doorgesluisd naar de Russische oorlogsmachine die Philips zo verafschuwt – houdt het bedrijf zich evenmin stil. Op een Instagram-foto van 27 mei 2025 is eigenaar Sitkov te zien op een congres over radiologie, poserend voor banners van Philips en Samsung, een ander merk waarin South Medica handelt. Naast hem staat Moechtar Molov, een prominente Moskouse echografist die daar was om de Philips 5500 te demonstreren. Dat is een draagbare echoscanner voor IC's en afgelegen locaties. Via de chatapp Telegram bedankte South Medica het Nederlandse technologiebedrijf naderhand expliciet voor het beschikbaar stellen van deze apparatuur.

Sitkov (links) en echografist Moechtar Molov bij de stand van South Medica op het radiologiecongres in het omstreden Technopark Skolkovo, mei 2025. Op de achtergrond de logo's van Samsung en Philips. Foto: South Medica

Of die zichtbaarheid op de Krim en in Skolkovo zich heeft vertaald in orders, valt niet op te maken uit de jaarcijfers. Maar duidelijk is wel dat het in 2016 opgerichte bedrijf sinds de grootschalige invasie een groeispurt doormaakt. Het bedrijf had in het eerste oorlogsjaar nog een omzet van omgerekend circa 2,1 miljoen euro; in 2025 was dat bijna vijf keer zoveel: rond 9,9 miljoen euro. De winst steeg in dezelfde periode van circa 217.000 naar 727.000 euro.

South Medica wordt daarbij ondersteund door de Russische staat. Via twee kanalen ontvangt het staatsgaranties: garanties waarbij de overheid bijspringt als het bedrijf een lening niet kan terugbetalen. Een uit een landelijk potje voor mkb-bedrijven, een ander uit een regionaal garantiefonds van de regio Rostov. Daardoor kan South Medica grotere leningen afsluiten dan zonder overheidssteun mogelijk zou zijn. En sneller groeien. Die garanties vertegenwoordigen een waarde van omgerekend circa 900.000 euro, een kleine tien procent van de jaaromzet.

Deal met de schoonzoon van Kadyrov

Het is niet de eerste keer dat Philips het nieuws haalt met zijn manier van zakendoen in Rusland. In de zomer van 2024 sloot een Philips-manager op het Caucasus Investment Forum in Grozny een deal met Adam Alchanov, minister van Volksgezondheid van Tsjetsjenië en schoonzoon van Ramzan Kadyrov, de Tsjetsjeense leider wiens soldaten al vanaf de eerste dag meevechten tegen Oekraïne. 'Philips ondermijnt ons beleid jegens Rusland', foeterde D66-Kamerlid Jan Paternotte toen tegenover Follow the Money.

Adam Alchanov, minister van Volksgezondheid van Tsjetsjenië en schoonzoon van Ramzan Kadyrov, ondertekent een samenwerkingsmemorandum met Philips-manager Georgi Danilov in Grozny, zomer 2024. Foto: Ministerie van Volksgezondheid Tsjetsjenië

Maar indruk maakten die woorden niet: later dat jaar sponsorde Philips een medisch congres in het President Hotel in Moskou, het vijfsterrenhotel waar de Russische president Vladimir Poetin regelmatig staatshoofden ontvangt. Toenmalig CDA-Kamerlid Derk Boswijk, inmiddels staatssecretaris van Defensie, was er kort over: 'Dat gaat echt duizend bruggen te ver.'

Hoewel door sommigen als moreel verwerpelijk gezien, blijft de eerdere conclusie overeind: naar Europees recht zit Philips niet fout. Naar Oekraïens recht wél. Oekraïne beschouwt de Krim als tijdelijk bezet eigen grondgebied en verklaart alle handelingen die de Russische bezetting daar bevestigen of faciliteren juridisch nietig. Zakendoen op de Krim, ook indirect, via een Russische distributeur, ziet Oekraïne daarom als een schending van de territoriale integriteit van het land. 'In feite schendt Philips daarmee de territoriale integriteit van Oekraïne', zegt Karel Burger Dirven, de eerste honorair consul van Oekraïne in Nederland.

In navolging van D66-Kamerlid Van der Werf vindt hij daarom dat medische apparaten in het volgende sanctiepakket tegen Rusland moeten worden opgenomen. 'Philips straalt uit dat het allemaal business as usual is. Maar dat is het natuurlijk niet: volgens het Oekraïense recht is dit gewoon flink fout en dan kun je je niet achter South Medica verschuilen of de humanitaire kaart trekken. Deze leveringen via achterdeurtjes dienen in het volgende sanctiepakket te komen. Iedereen die zaken doet in en met Rusland, dus ook Philips, doet zaken met de maffia.'

Volledige reactie van Philips

'Philips heeft zijn activiteiten in Rusland beperkt tot medische apparatuur en bepaalde producten voor moeder- en kindzorg. Wij hebben een systeem om te voldoen aan de toepasselijke wet- en regelgeving op het gebied van exportcontrole en sancties. Er hebben geen door Philips goedgekeurde activiteiten plaatsgevonden met betrekking tot klinische proefplaatsingen van Philips-apparatuur op de Krim.

Wij geloven in het belang van toegang tot kwaliteitsgezondheidszorg voor iedereen, waar dan ook. Het ontzeggen van essentiële gezondheidszorg aan mensen, zoals behandelingen voor kanker of hartziekten, zou de verschrikkelijke impact van conflicten op mensenlevens vergroten.'