Rusland voert de ene na de andere grote aanval uit op het energiesysteem van Oekraïne. Grote steden zoals Charkiv, Dnipro en Zaporizja worden allemaal zwaar getroffen, maar ook in Kyiv is de situatie bijzonder slecht. De hoofdstad leek onvoldoende voorbereid, en dat zorgt voor een politieke ruzie, ziet Chris Colijn.
De burgemeester van Kyiv, Vitali Klitsjko, voor een plattegrond van de stad op zijn kantoor. Foto: ANP / Sergei GAPON / AFP.
‘Is het daar verderop ook nog zo glad, of is het opgeruimd?’, vroeg een jongedame mij maandag op straat. De weg verderop was nog net begaanbaar, voor voetgangers met goede schoenen. Een langzaam ‘pinguïn-loopje’, met kleine waggelende stapjes, is het veiligst.
De afgelopen weken was het in Kyiv regelmatig onder de min tien graden, en op de straten ligt steeds een dikke laag sneeuw en ijs. Het is de zwaarste winter in jaren, en zelfs in vredestijd zou het een hele uitdaging zijn om de straten begaanbaar te houden.
Maar het is oorlog, en Rusland zet Oekraïense burgers doelbewust in het donker en in de kou. Burgers zitten dagenlang, of zelfs wekenlang, in ijskoude appartementen. Iedereen zit elke dag een aantal uur zonder stroom. De liften in flatgebouwen werken niet, leidingen bevriezen en veroorzaken vervolgens overstromingen, en veteranen kunnen hun beenprotheses niet opladen.
Ontevredenheid
De overheid moet alle zeilen bijzetten om nieuwe raketaanvallen af te slaan, om het energiesysteem zo snel mogelijk te repareren en om spoorwegen draaiend te houden. Dat vraagt om eenheid en samenwerking, wat in Kyiv spaak loopt. President Zelensky en burgemeester Vitali Klitsjko geven elkaar in deze oorlogswinter de schuld van gladde straten en koude flatgebouwen in de hoofdstad, en vechten daarmee een van de langst-slepende vetes uit van de Oekraïense politiek.
De voormalige komiek en voormalige bokskampioen hebben elkaar sinds het begin van de invasie in februari 2022 nog geen enkele keer in levenden lijve gezien, en hebben al sinds het begin van Zelensky’s presidentstermijn in 2019 een zeer gespannen verhouding. In de afgelopen jaren was steeds al duidelijk dat de twee erg slecht met elkaar overweg konden, en dat komt in de huidige vrieskou opnieuw pijnlijk naar voren. Die onenigheid is onder normale omstandigheden slechts een politiek geschil, maar in de huidige situatie brengt het mensenlevens in gevaar.
‘Onvoorbereid op de winter’
Op 14 januari, na de tweede grote Russische aanval op de energievoorzieningen in een week tijd, had de president kritiek op de mate waarin Kyiv voorbereid was op de zware winter. De hoofdstad zou ‘significant minder’ voorbereidingen hebben getroffen dan andere grote steden, zoals Charkiv, waar de lokale autoriteiten volgens Zelensky ‘goed voorbereid waren’.
‘Er had veel gedaan kunnen worden’, zegt ook Victoria Voitsitska van de denktank We Build Ukraine tegen The Kyiv Independent. Ze zegt dat de stad verkeerde prioriteiten stelde door parken te renoveren terwijl er onvoldoende voorbereiding was op de winter. ‘Maar het lijkt erop dat iedereen naar elkaar kijkt, en anderen de schuld geeft van de problemen waar burgers op dit moment mee worstelen.’
‘Er had veel gedaan kunnen worden’
Klitsjko, die op 9 januari nog burgers aanraadde om de hoofdstad te verlaten als ze daartoe de mogelijkheid hadden, reageerde boos. ‘Dergelijke uitspraken doen afbreuk aan het onbaatzuchtige werk van duizenden mensen’, kwam hij op voor de mensen die het energiesysteem van Kyiv overeind proberen te houden. ‘Hoewel ze geen wapens in hun handen hebben, vechten ook zij door hun onvermoeibare inspanningen voor hun land.’ De hele discussie verloopt publiekelijk, omdat de twee elkaar niet ontmoeten, en ook niet telefonisch met elkaar lijken te spreken.
Zelensky bleef bij zijn kritiek. ‘De situatie in Kyiv is bijzonder complex – de stadsbestuurders hebben tijd verloren en nu zal op regeringsniveau worden gecorrigeerd wat op stadsniveau niet is gedaan’, schreef Zelensky op 15 januari op zijn sociale media.
Op de straten van Kyiv ligt een dikke laag ijs. Foto: Chris Colijn
Noodtoestand
De president riep vervolgens een lokale noodtoestand uit wegens de slechte energiesituatie in Kyiv. Hij wilde dat zijn eigen mensen het probleem zouden oplossen, en niet de burgemeester. ‘Er is al een constant draaiend hoofdkwartier voor de hoofdstad opgericht, dat op regeringsniveau zal worden gecoördineerd. Ik verwacht volledige medewerking en samenwerking van de lokale autoriteiten.’
Enkele dagen later, op 19 januari, ging de ruzie weer verder. Door de sneeuwval en vrieskou waren de straten van Kyiv zeer slecht begaanbaar, en dat was volgens Klitsjko de schuld van de president: het ijs- en sneeuwvrij maken van de straten zou de taak zijn van de hoofden van de verschillende districten van Kyiv, die door de president worden aangesteld.
'Ik verwacht volledige medewerking en samenwerking van de lokale autoriteiten'
‘Ik heb ze tot vanavond de tijd gegeven om de situatie te verbeteren!’, schreef de burgemeester op 19 januari. ‘Anders zal ik mij richten tot de president, die de districthoofden benoemt (zonder toestemming van de burgemeester), met de vraag om personele wijzigingen door te voeren.’ Wettelijk mag de burgemeester de districthoofden niet eens berispen, zegt Klitsjko, laat staan vervangen.
In de dagen daarna begonnen de straten iets schoner te worden, al is het onduidelijk of dat door de president of de burgemeester komt. Maar de ruzie was nog altijd niet voorbij, want honderden flatgebouwen zitten na Russische aanvallen zonder verwarming. Dat duurt onnodig lang, vindt Zelensky.
‘De reparatiewerkzaamheden zijn nog steeds aan de gang. En dat kan zeker niet als normaal worden beschouwd in een stad waar al wekenlang honderden huizen elke dag zonder verwarming zitten, ongeacht de situatie’, schreef de president op 1 februari. ‘Of er nu nieuwe aanvallen zijn of niet, er zijn nog steeds honderden flatgebouwen in Kyiv zonder verwarming. Dit betekent dat er onvoldoende werkzaamheden in de stad worden uitgevoerd.’
Bestuurlijke status van Kyiv
Achter de lopende ruzie schuilt een structureel bestuurlijk probleem. Kyiv geniet onder de Oekraïense wet een speciale status, waardoor het bestuur van de hoofdstad ingewikkelder is dan andere grote steden. Oekraïne kent in totaal 24 ‘oblasts’ (provincies), een autonome republiek (de Krim) en twee ‘steden met speciale status’: Kyiv en Sevastopol op de Krim. Het betekent dat de hoofdstad niet alleen een verkozen burgemeester heeft, maar ook direct onder de verantwoordelijkheid van de centrale overheid valt. Van 2014 tot 2022 was Klitsjko zowel burgemeester als hoofd van de ‘stedelijke administratie’. In de afgelopen decennia werden de functies al vaker door dezelfde persoon vervuld, om conflict over het stadsbestuur te voorkomen.
Maar in maart 2022 stelde Zelensky Mykola Zjyrnov aan als hoofd van de lokale administratie. Met de aanstelling van een loyalist moest de president meer grip krijgen op de hoofdstad, maar dat lijkt vooralsnog niet goed te lukken.
De woorden van Zelensky in een toespraak op 25 november 2022 zijn bijna precies dezelfde als van januari 2025: ‘Op dit moment zijn er in de stad 600.000 abonnees afgesloten van het stroomnet. Veel inwoners van Kyiv zitten al meer dan 20 of zelfs 30 uur zonder stroom. Ik verwacht dat het burgemeesterskantoor goed werk levert.’ De president riep de burgemeester in diezelfde toespraak op om ‘serieuzer te zijn’.
Klitsjko reageerde boos, en schreef op sociale media dat de kritiek van Zelensky politiek gemotiveerd was terwijl politici in deze oorlogssituatie juist moeten samenwerken. ‘Ik wil, zeker in de huidige situatie, niet in politieke strijd verwikkeld raken.’ Die strijd is sinds 2022 nooit helemaal gaan liggen.
Gladde straat in Kyiv. Foto: Chris Colijn
Klitsjko’s (on)beschadigde reputatie
De burgemeester van Kyiv heeft in West-Europa een relatief goed imago en enige bekendheid vanwege zijn rijke sportcarriére, maar binnen Oekraïne heeft zijn reputatie een deuk opgelopen. Hij krijgt binnen de hoofdstad kritiek omdat hij vaak bezig is met prestigeprojecten, en omdat hij vastgoedontwikkelaars vrij baan geeft om historische gebouwen te slopen en te vervangen met moderne gebouwen die niet goed in het straatbeeld passen.
De reputatie van Klitsjko heeft een deuk opgelopen
Hoewel de ruzie Klitsjko in een slecht daglicht zet, is hij niet minder populair in de peilingen. De oprichter van de partij Oedar (‘Stoot’, een verwijzing naar zijn bokscarriére) heeft geen serieuze politieke uitdagers in Kyiv. Volgens een nieuwe peiling is de kans groot dat hij wordt herverkozen als burgemeester, een beeld dat ook uit andere peilingen naar voren komt.
Gevolgen voor bevolking
Als verkozen en relatief populaire burgemeester kan Zelensky zijn rivaal niet zomaar verwijderen, en dus zullen de twee moeten samenwerken. Dat is niet alleen wenselijk, maar heeft ook directe gevolgen voor de burgerbevolking die lijdt onder de Russische aanvallen.
Zeker tienduizenden mensen zitten in de kou, en moeten oppassen dat ze niet vallen op straat en in het ziekenhuis belanden. De kans op auto-ongelukken nemen toe, omdat grote wegen glad zijn en slecht worden opgeruimd. Het leidt allemaal tot meer druk op het zorgsysteem in oorlogstijd.
Ziekenhuizen die kampen met stroomuitval hebben moeite om patiënten goed te behandelen, en het politieke gekibbel verbetert de situatie niet. Toen ik onlangs een privéziekenhuis bezocht viel daar niet alleen de reguliere stroom uit, maar hielden ook de meeste generatoren ermee op vanwege een technisch probleem. Er was onvoldoende stroom om patiënten te ontvangen; er was alleen nog genoeg stroom over voor dringende behandelingen en om de intensive care draaiende te houden. Het illustreert de absolute noodzaak om de voorzieningen op orde te krijgen, zelfs als Zelensky en Klitsjko daarvoor moeten samenwerken.
Gemeenteraadslid Jevhen Koezmenko ondervond het gevaar van het onopgeruimde ijs zelf, en moet vier maanden herstellen van een wervelfractuur. ‘Ik schaam me voor ons werk’, schreef hij op Facebook. In januari kwam zelfs een man in Kyiv om het leven nadat hij uitgleed op straat.
Help ons om RAAM voort te zetten
Met uw giften kunnen wij auteurs betalen, onderzoek doen en kennisplatform RAAM verder uitbouwen tot hét centrum van expertise in Nederland over Rusland, Oekraïne en Belarus.
