De burgemeester van Kyiv adviseerde inwoners vorige week om de stad te verlaten als ze die mogelijkheid hebben. Aan die oproep wordt vooralsnog weinig gehoor gegeven. Chris Colijn doet verslag vanuit de Oekraïense hoofdstad, waar de problemen met stroom en verwarming steeds verder toenemen.

Straatbeeld in Kyiv tijdens een stroomstoring op 13 januari, 2026. Foto: ANP / EPA / Sergey Dolzhenko

‘Ik doe een oproep aan de inwoners van de hoofdstad. Wie de mogelijkheid heeft om de stad tijdelijk te verlaten, naar plekken met alternatieve bronnen van energie en warmte, doe dat’, schreef burgemeester Vitali Klitsjko op 9 januari op sociale media. Het bericht komt enkele uren na een nieuwe Russische aanval op de grootste energiecentrales van de stad.

Een oproep om te vertrekken hebben de burgers van Kyiv al sinds 2022 niet meer gehoord, maar het advies van Klitsjko wordt door de meeste Kyani (inwoners van Kyiv) niet erg serieus genomen. In de Nederlandse of Engelse vertaling klinkt de toon van het bericht ook iets heftiger dan in het Oekraïens. ‘Als het bij je ouders of in je datsja toevallig beter is, dan kan je maar beter een paar dagen vertrekken’, was hoe de meeste van mijn Oekraïense vrienden het bericht interpreteerden. De spraakmakende zin stond ook helemaal aan het einde van een langer bericht.

Humor

Online werden er volop grappen gemaakt na aanleiding van de oproep. ‘Hier zijn nog een aantal andere aanbevelingen van Vitali Klitsjko: Als je de mogelijkheid hebt om niet te bevriezen, gebruik die mogelijkheid dan. Als je die mogelijkheid had, maar nu niet meer, zorg dan dat die mogelijkheid terugkomt’, zegt de bekende komiek Anton Timosjenko in een video op zijn Instagram-pagina. ‘Als het op straat glad is, en u heeft de mogelijkheid om te zweven of andere alternatieve loopwijzen te gebruiken, doe dat dan.’

‘Mensen, houd je telefoon in de gaten’, zegt een andere komiek, Anetta Barsivna. ‘Wanneer je daar een melding krijgt dat Klitsjko iets voor je heeft geboekt in [luxe ski-oord] Boekovel, in een hotel, in een goede villa of in een gebouwtje met twee etages, dan kunnen we beginnen met vertrekken.’

Dat het bericht niet erg serieus werd genomen en vooral werd aangehaald om (de niet-zo-geliefde) Klitsjko belachelijk te maken, maakt de realiteit niet minder zorgelijk. De burgemeester van een stad met naar schatting drie miljoen inwoners roept mensen op om te vertrekken, omdat Rusland het energiesysteem in de afgelopen weken bijzonder zwaar heeft beschadigd. Dat gebeurt middenin de koudste winter in jaren. Drieduizend grote flatgebouwen kwamen afgelopen weekend zonder verwarming te zitten.

Ongelijkheid

In de afgelopen maanden werd niet iedereen even zwaar getroffen. In Kyiv was de situatie doorgaans beter dan in de steden Soemy, Tsjernihiv of Odesa. Die verschillen zijn nu kleiner geworden, al heeft het westen van Oekraïne nog altijd minder problemen met de energievoorziening.

In Kyiv was de situatie doorgaans beter dan in de steden Soemy, Tsjernihiv of Odesa, maar die verschillen zijn nu kleiner geworden

Ook binnen de hoofdstad waren er steeds verschillen. Omdat ik in een oud gebouw in het centrum van de stad woon (doorgaans weggelegd voor mensen met hogere inkomens) had ik de afgelopen maanden weinig last van stroomuitval, terwijl vrienden en bekenden op de dichtbevolkte oostelijke oever van de Dnipro-rivier al maandenlang volgens de zogenoemde stroom-schema’s leven. In de app ‘Digitaal Kyiv’ zie je op welke tijdstippen de stroom bij jou thuis werkt.

In de dagen na de oproep van Klitsjko verslechterde de situatie in Kyiv aanzienlijk, onder andere omdat Rusland in de nacht van 12 op 13 januari opnieuw een grote aanval uitvoerde. Ik werd in de vroege ochtend van 13 januari wakker van het geluid van de luchtafweersystemen, die hun best deden om de aanval met Shahed-drones, kruisraketten en ballistische raketten af te slaan. Dat lukte niet; meteen na de aanval viel bij mij thuis de verwarming uit, en ook de stroom. Nu zit heel Kyiv min of meer in hetzelfde schuitje.

Er zouden vijf raketten zijn ingeslagen op thermische centrale 5, een van de grootste in de stad. Vanwege deze schade is het moeilijk om de stad te verwarmen, zegt parlementslid Oleksi Koetsjerenko, lid van de parlementaire commissie voor energie.

‘De Russen proberen de stad af te sluiten en mensen te dwingen om te vertrekken’, zei de CEO van staatsenergiebedrijf OekrEnergo na de aanval tegen The Kyiv Independent. ‘En we hebben informatie dat Rusland klaar is om de volgende golf van aanvallen met kruisraketten te starten.’

Op 13 januari had ik tot half acht ‘s avonds geen stroom, en tot het einde van de middag geen verwarming. De stroom is niet meer op rantsoen, stomweg omdat er niet genoeg stroom meer is om een rantsoen-systeem in stand te houden. De stroomschema’s op ‘Digitaal Kyiv’ functioneren daarom niet meer. Burgers zitten nu voor onbepaalde tijd in het donker, ongeacht waar ze wonen. Soms krijg je ineens weer licht, maar je weet nooit wanneer het weer wegvalt. Het is te hopen dat je op dat moment thuis bent, zodat je bijvoorbeeld wat kleren kan wassen. Ook de verwarming valt voor steeds meer mensen uit, en stromend water is er niet altijd.

Alle huishoudens hebben zaklampen, thermo-ondergoed, powerbanks en flessen water ingeslagen. Maar er is nog altijd sprake van ongelijkheid: wie het kan betalen of het van een gulle werkgever krijgt, heeft net als ik thuis een Ecoflow staan — een grote batterij waarmee je dagenlang al je apparaten kan opladen, en waar je zelfs je koelkast op kan aansluiten. Het simpelste model kost al honderden euro’s en dat is zeker niet voor iedereen weggelegd. Ook de oproep van burgemeester Klitsjko laat zien dat er ongelijkheid is: niet iedereen kan even makkelijk schuilen bij familie of vrienden buiten Kyiv.

Chris Colijn

Journalist in Kyiv

Chris Colijn woont en werkt in Kyiv als correspondent voor Kennisplatform RAAM, RTL Nieuws en BNR Nieuwsradio.

Straatbeeld

Je ziet en hoort de gevolgen van de aanvallen terug in het straatbeeld. Vooral in grote woonwijken zoals Osokorky zijn de gevolgen erg merkbaar. In de vroege uren van 9 januari sloeg een drone in die wijk in op een flatgebouw. Ik liep op diezelfde dag tijdens zonsondergang door Osokorky, en zag dat het merendeel van de appartementen donker bleef. Op straat hoorde ik overal het geronk van generatoren van bedrijven die - ondanks alles - proberen om de deuren open te houden.

Op verschillende plekken in de stad heeft de overheid ‘punten van onbreekbaarheid’ opgezet: tenten waar het warm is, waar mensen een kopje thee kunnen drinken en hun apparaten opladen. Er duiken ook allerlei kleine, particuliere hulppunten op, zoals een tandarts die aanbiedt dat je na je afspraak in de wachtruimte kan werken met je laptop. Of de eigenaar van een lokale kunstboekhandel, die in mijn buurt-appgroep schrijft: ‘Vrienden, als iemand apparaten wil komen opladen, of een warme plek zoekt om te werken, kom dan naar ons toe.’ In deze donkere, koude tijd laat de bevolking ook juist haar warme kant zien.

Flatgebouw in de Kyivse wijk Osokorky waar op 9 januari een drone insloeg. Foto: Chris Colijn

Ik sprak inwoners van Osokorky over de oproep van Klitsjko, maar niemand die ik tegenkwam was van plan om te vertrekken. Niet alleen omdat ze het advies niet serieus namen, maar ook omdat ze geen plek hadden om naartoe te vluchten.

‘Om weg te gaan moet je weten waarheen, en hoe, en wat je daar gaat doen. Ik heb voorlopig nergens om heen te gaan’, zegt Viktor, die vlakbij het gebouw woont waar de Shahed-drone insloeg. ‘Ik heb geen plek om naartoe te gaan’, zegt ook Roman. ‘Dus voorlopig blijf ik gewoon hier.’

‘We hebben wel familie waar we naartoe kunnen, maar we vinden het nog niet echt noodzakelijk’, zegt Maria, die met haar zoontje in Osokorky woont. ‘We wachten het hier af, we houden ons warm met dekens en thee, en met dierbare mensen om ons heen.’

‘De Russen vernietigen opzettelijk vreedzame burgers’, gaat Maria verder. ‘Daar is absoluut niets menselijks meer aan. Maar we moeten doorzetten, ze zullen ons niet breken.’

Weerbaarheid

Bijna vier jaar na het begin van de invasie is de Oekraïense bevolking weerbaar, strijdlustig en voorbereid op noodsituaties. Er is ook geen andere keus, want de mensen vechten voor hun eigen overleving. Maar Oekraïners snakken ook naar een mogelijkheid om uit de overlevingsmodus te komen en hun land weer op te bouwen. Rusland wil Oekraïense steden onleefbaar maken, en met de huidige bombardementen slaagt het daar in. In Kyiv is nu te zien hoe een samenleving systematisch wordt ontwricht en daar is zelfs een weerbare bevolking niet tegen opgewassen.

In Kyiv is nu te zien hoe een samenleving systematisch wordt ontwricht en daar is zelfs een weerbare bevolking niet tegen opgewassen

Door die ontwrichting is er in een grote Kyivse wijk zelfs geen stroom meer om het luchtalarm te laten afgaan wanneer er een nieuwe Russische aanval plaatsvindt. De politie rijdt daar rond met een megafoon om het luchtalarm aan te kondigen, maar erg snel gaat dat niet; wanneer er ballistische raketten richting de stad vliegen, heb je soms slechts een paar minuten om een schuilplaats te zoeken. Gelukkig gaat bij de meeste mensen het luchtalarm af op hun smartphone, maar dan moet die wel opgeladen zijn.

Te midden van de ontwrichting zien Oekraïners steeds weer nieuwsberichten over ‘vredesonderhandelingen’, maar de overgrote meerderheid van de bevolking heeft daar geen vertrouwen in. Slechts een kwart van de Oekraïners verwacht dat de oorlog in de eerste helft van 2026 zal stoppen.

De belangrijkste reden voor dit wantrouwen is dat Rusland niet voornemens lijkt om de oorlog te stoppen, of om enige diplomatieke concessies te doen. De retoriek van het Kremlin verzacht niet, en het Russische leger kruipt steeds verder richting steden als Zaporizja, Charkiv en Dnipro. Rusland kan alleen met grof geweld worden gestopt, maar Oekraïne heeft niet de middelen om dat te doen. Oekraïne is de oorlog langzaam aan het verliezen.

Economische schade

De stroomuitval is niet alleen voor burgers een ramp, maar ook voor de economie. Door de aanvallen ligt het openbaar vervoer deels plat; een groot deel van de trolleybussen kan niet rijden, cruciaal voor mensen die naar hun werk moeten. Op sociale media gaan beelden rond van lange wachtrijen.

Rijen voor de trolleybus in de wijk Obolon. Foto: Telegram / Trukha Kyiv

Op dinsdag moesten de twee grote supermarktketens Silpo en Novus een deel van hun filialen in Kyiv sluiten vanwege een gebrek aan stroom. Het wordt dus moeilijker om boodschappen in huis te halen.

Wie nog boodschappen weet te kopen, moet ze zonder lift naar boven slepen. In de grote woonwijken van Kyiv staan duizenden flats met meer dan vijf verdiepingen. Als er geen stroom is kan je niet elektrisch koken, en hebben de bovenste verdiepingen van flatgebouwen ook geen stromend water. Het water wordt doorgaans met een elektrische pomp naar boven gebracht, die niet werkt zonder stroom.

Als er geen stroom is kan je niet elektrisch koken, en hebben de bovenste verdiepingen van flatgebouwen ook geen stromend water

En de lift werkt niet zonder stroom. Wie op de twintigste verdieping woont en slecht ter been is, kan maar beter thuis blijven. In sommige gebouwen hebben de bewoners geld ingezameld om de lift op een generator aan te sluiten, maar lang niet iedereen heeft die luxe.

Ook de horeca valt nu langzaam stil. Op zaterdag 10 januari werkten de meeste cafés en restaurants in het centrum van de stad nog, met een generator en soms zonder verwarming.

Koffie in de kou

Een voorbeeld van de druk op de horeca zag ik in het bekende Kyivse café Kasjtan (Kastanje), gelegen op een binnenplaats in het centrum. Op zaterdag 10 januari bleef de verlichting uit zodat de espressomachine en de platenspeler konden blijven draaien. De generator van het café kon nog net genoeg stroom opwekken om een plaat van country-legende Kenny Rogers op de speakers te draaien.

In café Kasjtan staan de lichten en verwarming uit, maar de espressomachine draait nog. Foto: Chris Colijn

Het café was koud, donker en vol toen ik er op die zaterdag een kop koffie ging drinken. De meeste klanten hielden hun jas aan. Toen ik op dinsdag 13 januari terugkwam was Kasjtan verlaten, terwijl het normaal de hele week bruist van klanten. Er was geen stroom meer om koffie te zetten. ’Sorry, we hebben alleen een “blackout-menu”, wat blikjes drinken en een paar koekjes’, zei de serveerster met een verontschuldigende blik. ‘Dat is nu eenmaal onze realiteit.’

Het ‘blackout-menu’ hebben de Oekraïense horeca al jaren geleden geïntroduceerd. Het zijn gerechten die zonder stroom gemaakt kunnen worden, vaak broodjes en simpele salades, zodat ze tenminste een paar klanten kunnen bedienen. Maar omdat nu zowel de stroom als de verwarming uitvallen, besluiten steeds meer horecagelegenheden om hun deuren volledig te sluiten.

Als de samenleving op z’n gat ligt, leer je om net iets meer te genieten van het leven

Wonder boven wonder blijven sommige zaken nog draaien. Afgelopen weekend kon ik nog gewoon met vrienden naar de bioscoop in het bekende filmhuis Zjovten (Oktober), wat open kan blijven met dank aan een krachtige generator. Wel leek de projector in de filmzaal op eco-stand te staan, waardoor de helderheid van het beeld steeds veranderde. Wij waren al lang blij dat we nog een film konden zien, dat een restaurant in de wijk Podil nog gewoon pizza’s kon bakken, en dat een van onze favoriete kroegjes ondanks alles nog gewoon cocktails kon maken. Als de samenleving op z’n gat ligt, leer je om net iets meer te genieten van het leven.

Hoeveel erger kan het nog worden?

Op het moment van schrijven is het buiten -15 graden. Minstens tienduizenden burgers zitten al dagenlang zonder verwarming of stroom, en dat aantal stijgt snel. Op sociale media gaan foto’s rond van ijs aan de binnenkant van ramen. Media geven tips hoe je warm blijft, en geven ook waarschuwingen af: ‘Gebruik geen gasfornuis of oven om te verwarmen’ en ‘Alcohol helpt je niet om op te warmen, in tegenstelling tot wat veel mensen denken’.

Iedereen vraagt zich af hoeveel erger de situatie in Kyiv nog zal worden. Het koude weer houdt de komende dagen aan, en ook de aanvallen blijven naar verwachting doorgaan.

Parlementslid Bohdan Kitsak van de regeringspartij Dienaar van het Volk waarschuwde op dinsdag dat de hoofdstad mogelijk geëvacueerd zal moeten worden, als de situatie erger wordt. Maar Andri Kovalenko, hoofd van het Centrum voor de Bestrijding van Desinformatie, betichtte Kitsak van angstzaaien. ‘Wie bent u eigenlijk? Alleen deskundigen die betrokken zijn bij het herstel mogen commentaar geven op de situatie’, schreef Kovalenko geprikkeld.

Duidelijk is in elk geval dat Rusland maximale druk uitoefent op de bevolking. Het laat daarmee zien dat het niet is afgestapt van de vernietigingscampagne waar het in 2022 mee begon. Elke Oekraïner kan voelen dat Vladimir Poetin niet bereid is om de oorlog te stoppen, in tegenstelling tot wat Donald Trump lijkt te geloven.