Oekraïne is in de ban van een corruptieschandaal dat steeds verder uitdijt. De ene na de andere vertrouweling van president Zelensky blijkt betrokken bij witwassing en omkoping, schrijft Chris Colijn vanuit Kyiv. Hoewel er momenteel geen sprake is van directe betrokkenheid van de president, brengt het schandaal zijn positie in binnen- en buitenland aan het wankelen.

President Zelensky tijdens een uitreiking van onderscheidingen aan medewerkers van de energiesector. Foto: The Presidential Office of Ukraine

'Operatie Midas' is het grootste corruptieschandaal in jaren. Onderzoek van de anticorruptie-instantie NABOe toont aan dat het staatsenergiebedrijf Energoatom zijn onderaannemers op grote schaal dwong steekpenningen te betalen. Bedrijven die bijvoorbeeld verantwoordelijk waren voor de beveiliging van energiecentrales tegen Russische raketaanvallen kregen hun betalingen pas na het afdragen van smeergeld, goed voor tien tot vijftien procent van de contractwaarde. In totaal zouden zeker tientallen miljoenen euro’s zijn verduisterd.

In de afgelopen 15 maanden verzamelde NABOe ruim duizend uur aan geheime audio-opnames van ambtenaren en betrokken zakenmensen. Toen het eenmaal genoeg bewijsmateriaal dacht te hebben verzameld om te bewijzen dat er sprake is van een structureel corruptieschema, voerde de dienst vorige week ongeveer zeventig huiszoekingen uit. Er werden onder andere grote stapels geld gevonden. Daarnaast deelde de dienst fragmenten uit de zogeheten ‘Minditsj tapes’, de geluidsopnames die dienen als bewijsmateriaal.

Tijdens de huiszoekingen werden grote stapels geld gevonden. Foto: NABOe

Vijf mensen zijn aangehouden voor directe betrokkenheid bij de zaak, onder wie een voormalige adviseur van de minister van Energie en vier mensen die hielpen bij het witwassen van gestolen geld. Twee anderen ontvluchtten het land vlak voordat de huiszoekingen plaatsvonden, onder wie de ringleider: Timoer Minditsj.

Waarom is dit zo'n groot schandaal?

De situatie is om twee redenen bijzonder pijnlijk. Ten eerste gaat het om ambtenaren die geld achterover drukken in oorlogstijd, terwijl dat geld onder andere was bedoeld voor de verdediging van het energiesysteem dat nu door Rusland wordt kapotgeschoten. Miljoenen Oekraïners kampen op dagelijkse basis met stroomtekorten. Hoewel dat in de eerste plaats natuurlijk de schuld is van Rusland, zijn energiecentrales nu waarschijnlijk minder goed verdedigd dan ze hadden kunnen zijn.

RAAM herpubliceerde vorige maand een artikel over de energietekorten in Oekraïne. Daarin leggen journalisten van de nieuwssite Oekraïnska Pravda uit dat elektriciteitscentrales onvoldoende zijn beschermd tegen Russische aanvallen.

Ten tweede komt de corruptiezaak bijzonder dicht bij president Zelensky. De hoofdpersoon in het onderzoek van Operatie Midas is Timoer Minditsj, de mede-eigenaar van entertainmentbedrijf Kvartal 95 – het bedrijf waar Zelensky zijn hele carrière in de showbusiness aan te danken heeft. Sinds deze week wordt ook Andri Jermak expliciet genoemd als betrokkene in de zaak. Uit de geluidsopnames van NABOe blijkt dat ene 'Ali Baba' druk moest uitoefenen op anticorruptie-onderzoekers. 'Ali Baba' zou de codenaam van Jermak zijn, stelt parlementslid Jaroslav Zjeleznjak van oppositiepartij Holos.

Chris Colijn

Journalist in Kyiv

Chris Colijn woont en werkt in Kyiv als correspondent voor Kennisplatform RAAM, RTL Nieuws en BNR Nieuwsradio.

De betrokkenheid van Minditsj en Jermak schaadt het imago van de oorlogspresident Zelensky, die al sinds zijn aantreden in 2019 kritiek krijgt om zijn gebrekkige corruptiebestrijding en aanhoudende band met bedenkelijke zakenlieden uit zijn ‘vorige leven’ in de showbusiness.

En er lijken nog meer toppolitici betrokken. Ex-minister Oleksi Tsjernysjov werd deze week gearresteerd in het kader van Operatie Midas. Tsjernysjov, die deze zomer al werd ontslagen als minister, zou ruim een miljoen euro hebben verdiend. Hij zou vlak buiten Kyiv villa's laten bouwen voor hemzelf en andere deelnemers van het corruptieschema. Ook Herman Haloestsjenko speelt mogelijk een rol in het schandaal. Hij diende tussen 2021 en juli 2025 als minister van Energie, en werd deze zomer minister van Justitie. Haloestsjenko is nu zijn baan kwijt, evenals zijn opvolger bij het ministerie van Energie, Svitlana Hryntsjoek.

Als kers op de taart is er ook nog eens Russische betrokkenheid bij het schandaal. Het geld dat bij Energoatom is verduisterd, werd in een kantoor aan de Volodymyrskastraat in het centrum van Kyiv witgewassen. Dat kantoor is eigendom van de familie van Andri Derkatsj, een voormalig parlementslid dat Oekraïne is ontvlucht en wordt beschuldigd van hoogverraad. Derkatsj is nu senator in de Federatieraad van Rusland. De Amerikaanse overheid bestempelde Derkatsj al in 2020 als 'Russische agent'.

Geen verrassing

Dat er corruptie plaatsvindt, is voor de meeste Oekraïners geen verrassing. Hoewel Volodymyr Zelensky in 2019 president werd met de belofte om corruptie te bestrijden (iets wat ook al zijn voorgangers beloofden) bestonden al vanaf zijn aantreden serieuze twijfels over zijn vermogen om het probleem aan te pakken.

Al vanaf het begin stelde Zelensky zijn zakenpartners aan op invloedrijke posities binnen de overheid. Zo werkte Zelensky's eerste stafchef, Andri Bohdan, voorheen nauw samen met oligarch Ihor Kolomojski, eigenaar van het televisiekanaal waar Zelensky zijn roem in de entertainment opbouwde. Serhi Sjefir, de mede-oprichter van entertainmentbedrijf Kvartal 95, was van 2019 tot 2024 Zelensky's persoonlijke adviseur. Zelensky's jeugdvriend en zakenpartner Ivan Bakanov werd in 2019 hoofd van de inlichtingendienst SBOe, terwijl hij daar absoluut niet de juiste achtergrond voor had. De lijst van twijfelachtige aanstellingen is lang.

Al vanaf het begin stelde Zelensky zijn zakenpartners aan op invloedrijke posities binnen de overheid

'Keer op keer hebben opeenvolgende regeringen in Oekraïne een snelle koers gevolgd: binnen vijf jaar veranderen voormalige fervente hervormers en strijders tegen corruptie in iets wat lijkt op een criminele bende', schrijft de bekende onderzoeksjournalist Mychailo Tkatsj van Oekraïnska Pravda. Zo bezien past Zelensky naadloos in de Oekraïense politieke traditie.

Maar hoewel de gemiddelde Oekraïner al lang had geaccepteerd dat er sprake was van corruptie, is de schaal van dit huidige schandaal en het aantal hooggeplaatste betrokkenen schokkend.

Wie is sleutelfiguur Timoer Minditsj?

De sleutelfiguur in Operatie Midas is de schimmige zakenman Timoer Minditsj, die voorheen voor oligarch Kolomojski werkte en ook samenwerkte met Zelensky. Kolomojski werd in 2023 gearresteerd en zit nog altijd gevangen. Prominente anticorruptie-activisten zoals Vitali Sjaboenin denken dat Minditsj sindsdien uit de schaduw van zijn voormalige werkgever is gestapt, en inmiddels zelf een oligarch is geworden.

Wie op internet naar Minditsj zoekt, vindt opvallend weinig foto's van hem. Hij blijft het liefst weg van alle media en publiciteit. De onderstaande korrelige foto is een van de weinige publieke beelden van hem.

Timoer Minditsj. Foto: sociale media

Minditsj kwam in 2019 voor het eerst echt in de publiciteit, toen bekend werd dat hij een gepantserd voertuig uitleende aan Zelensky tijdens de presidentsverkiezingen. Het was niet meteen verdacht dat de beroemde en kwetsbare presidentskandidaat Zelensky een goede zakenrelatie inschakelde voor hulp bij zijn persoonlijke beveiliging.

Sommige activisten begonnen Minditsj toen al in de gaten te houden. Pavlo Petrytsjenko, een activist die soldaat werd en in 2024 werd gedood aan het front, schreef al in 2020 op sociale media: 'Een superbacterie, dat is Timoer Minditsj'. Hij had duidelijk een goede band met zowel Kolomojski als Zelensky, en leek uit op meer macht.

RAAM publiceerde in 2024 een artikel over Petrytsjenko en andere leiders van de Oekraïense civil society die aan het front zijn gesneuveld.

In 2021 kwam Minditsj voor het eerst echt in opspraak, tijdens de coronalockdown. Zelensky vierde zijn verjaardag bij Minditsj thuis en nodigde daar tientallen gasten voor uit, iets wat volgens zijn eigen regels niet mocht. Het leidde tot een schandaaltje in Oekraïne: denkt de president dat hij boven de wet staat? Maar Minditsj leek toen nog weinig eigen macht te hebben.

Inmiddels is duidelijk dat Minditsj ook geld wil verdienen aan de defensie-industrie. Zo probeerde hij de toenmalige Defensieminister Roestem Oemerov onder druk te zetten om 300 miljoen dollar uit te geven aan Israëlische kogelvrije vesten van bedenkelijke kwaliteit. Mogelijk is Minditsj achter de schermen ook de eigenaar van FirePoint, een van de belangrijkste defensiebedrijven van Oekraïne. Onderzoek van The Kyiv Independent wijst erop dat het wapenbedrijf grote staatscontracten binnenhengelt, terwijl het mogelijk kunstmatig hoge prijzen rekent aan de Oekraïense overheid. De CEO van het bedrijf ontkent de aantijgingen.

Vorige week vluchtte Minditsj uit Oekraïne, slechts enkele uren voordat NABOe begon met huiszoekingen in het kader van Operatie Midas. Oekraïense media vermoeden dat hij nu in Israël is, maar het is nog onduidelijk of hij kan worden uitgeleverd aan de Oekraïense autoriteiten. Het feit dat Minditsj ineens vluchtte is voor anticorruptie-activisten bewijst dat hij van tevoren werd ingelicht over de huiszoekingen. Er moet dus een lek zijn geweest naar de hoofdverdachte.

Hoe reageert Zelensky?

Tot nu toe zijn er geen concrete aanwijzingen dat de president direct betrokken is bij dit corruptieschandaal. Maar omdat er meerdere vertrouwelingen en zakenpartners betrokken zijn, is duidelijk dat er binnen de kring rondom de president mensen rondlopen met verkeerde intenties.

In een toespraak op 12 november leek Zelensky in te grijpen, door ministers Haloestsjenko en Hryntsjoek op non-actief te zetten. Hij zet zijn voormalige zakenpartner Minditsj op de sanctielijst, en lijkt daarmee bereid om zijn eigen vrienden in de steek te laten. 'Op dit moment is het voor iedereen in Oekraïne buitengewoon moeilijk – stroomuitval, Russische aanvallen en verliezen [aan het front]. Het is absoluut onaanvaardbaar dat er temidden van dit alles ook nog eens sprake is van malversaties in de energiesector', schreef hij op sociale media.

Maar een week later wordt de president nog verder op de proef gesteld. Inmiddels wordt zijn stafchef Andri Jermak namelijk direct in verband gebracht met Operatie Midas. Jermak wordt vaak omschreven als de machtigste onverkozen man in Oekraïne. Hij is de rechterhand van de president, iemand op wie Zelensky blind vertrouwt. En ook hij komt uit het vorige leven van de president: de twee ontmoetten elkaar toen Jermak werkte als televisieproducent.

Een profiel van The Financial Times illustreerde afgelopen zomer dat de twee niet zomaar collega's zijn. 'Ze slapen dicht bij elkaar in de bunker van het gebouw [...]. Daar kunnen ze na een lange werkdag ontspannen door te tafeltennissen of klassieke films te kijken die ze zo goed kennen dat ze de teksten uit hun hoofd kunnen opzeggen. De meeste ochtenden beginnen met sportoefeningen, waarbij de twee naast elkaar gewichten staan te heffen.'

Vorig jaar publiceerde RAAM een artikel over de centralisering van de politieke macht in Oekraïne. In dat proces speelt Andri Jermak een centrale rol.

Andri Jermak zit nu nog op zijn plek, maar binnen de hoogste politieke kringen klinkt steeds nadrukkelijker de oproep om hem te ontslaan. Ook binnen de regeringspartij is er discusie. 'De fractie is verdeeld', zegt een parlementslid op anonieme basis tegen Christopher Miller, correspondent van The Financial Times. 'Sommigen denken dat iedereen het schandaal binnen een week zal vergeten. Anderen vinden dat we een totale reset nodig hebben.' Voor oppositiepolitici is al langer duidelijk dat Jermak moet vertrekken.

Imago-schade

Zelensky zit nu middenin de grootste politieke crisis in zijn presidentschap. Door dit schandaal wordt zijn imago beschadigd, in binnen- en buitenland. Europese leiders zullen van Zelensky willen horen hoe hij deze corruptie denkt te bestrijden, en hoeveel financiële hulp er in de afgelopen vier jaar achterover is gedrukt. Het zal moeilijker worden voor Europese leiders om hun achterban te overtuigen dat Oekraïne inderdaad miljarden aan financiële steun moet ontvangen om overeind te blijven.

Het is de grootste politieke crisis in het presidentschap van Zelensky

Ook binnen Oekraïne loopt Zelensky's imago een flinke deuk op. Hij werd de afgelopen drie jaar door velen al gezien als een oorlogspresident, als iemand die het land naar vrede moet en kan leiden, maar die op politiek vlak grote steken laat vallen. In februari 2022, vlak voordat de Russische invasie begon, zei slechts 37 procent van de Oekraïners vertrouwen te hebben in de president. Dat cijfer steeg sterk na het begin van de invasie, omdat de president niet wegrende voor zijn verantwoordelijkheid. Maar in oktober 2025 vond slechts 25 procent van de bevolking dat Zelensky na het einde van de oorlog nog president moet blijven. Door dit schandaal zal dat cijfer nog lager worden.

Met dit corruptieschandaal is er mogelijk ook een antwoord op de vraag waarom Zelensky afgelopen zomer een wet ondertekende om de onafhankelijkheid van anticorruptie-instellingen NABOe en SAP te beperken. De onderzoeksfase van Operatie Midas was op dat moment in volle gang. Nadat Zelensky instemde met de maatregelen tegen deze organisaties vanwege vermeende Russische inmenging, werden hun kantoren onderzocht en is er mogelijk informatie gevonden over het lopende onderzoek.

De wet werd snel teruggedraaid wegens grootschalige protesten en druk vanuit Oekraïne’s westerse bondgenoten. De onafhankelijkheid van NABOe en SAP werd hersteld. Maar veel Oekraïners bleven met een belangrijke vraag zitten: wat was de echte reden om de onafhankelijkheid van deze instellingen te beperken? Volgens Zelensky werkten er bij de organisaties mensen die informatie doorspeelden naar Rusland, maar lang niet alle Oekraïners geloven dat dat de daadwerkelijke reden was.

Het huidige corruptieschandaal schaadt in de eerste plaats het vertrouwen. Het roept ook vragen op: hoe groot is de schaal van de corruptie? Hoeveel onthullingen gaan er nog komen? Is Zelensky niet toch direct betrokken? En als hij niet betrokken is, krijgt de president wel betrouwbare informatie van zijn vertrouwelingen?

En hoe nu verder?

De president is nu al een aantal dagen in het buitenland, en lijkt niet happig op een snelle terugkeer naar Kyiv. Als hij eenmaal weer in Oekraïne is, moet hij het ontstane probleem oplossen en het vertrouwen terugwinnen.

Andri Jermak in Turkije met president Zelensky, op 19 november 2025. Foto: The Presidential Office of Ukraine

De belangrijkste stap is eigenlijk simpel: Zelensky moet iedereen ontslaan om wie ook maar een sprankje corruptie hangt. Om te beginnen met Andri Jermak en Oleh Tatarov, een plaatsvervangend hoofd van de presidentiële administratie die al jaren aantijgingen van corruptie krijgt, maar opvallend genoeg nog niet is genoemd in deze corruptiezaak.

'Om te bewijzen dat hij geen deel uitmaakt van het complot en niet corrupt is, moet de president zich ontdoen van al zijn corrupte vrienden in zijn naaste omgeving', zegt de prominente anticorruptie-activist Daria Kalenjoek tegen The Kyiv Independent. 'Met inbegrip van de heer Jermak.'

Zelensky moet iedereen ontslaan waar ook maar een sprankje corruptie aan kleeft

Daarnaast moet er meer onderzoek komen naar de corruptie binnen de energiesector, zodat alle betrokkenen daadwerkelijk worden aangepakt. Vervolgens moeten er ook grondige onderzoeken komen voor defensie-aankopen en justitie, bijvoorbeeld.

En Zelensky zal zijn land op een andere manier moeten leiden. Hij kan niet meer leunen op een klein groepje vertrouwelingen binnen de presidentiële administratie en de regering, met wie hij alle belangrijkste besluiten neemt. Oppositieleider en oud-president Petro Porosjenko stelt al lange tijd dat het land een 'regering van nationale eenheid' nodig heeft, waarbij besluiten worden genomen door een breder scala aan politici. Maar Zelensky is tot nu toe nooit happig geweest op het weggeven van zijn eigen macht.

Als de president niet heel snel rust weet te creeëren, riskeert hij dat het land onbestuurbaar wordt. Dat is in vredestijd al een drama, maar in oorlogstijd staan er miljoenen levens en het voortbestaan van Oekraïne op het spel.